Μια γενναία απάντηση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.

Τα μοιραία λάθη τακτικής των Ελλήνων επαναστατών της Εύβοιας τον Ιανουάριο του 1822 οδηγούσαν με μαθηματική ακρίβεια το όλο επαναστατικό εγχείρημα της περιοχής σε περιπέτειες.Η μη έγκαιρη προώθηση και κατάληψη του Διακοφτίου,κίνηση που θα έκανε αδύνατη την επικοινωνία των Τούρκων της Καρύστου με τους ομοεθνείς τους των Στύρων, η επιπόλαιη επίθεση του γενναίου Μαυροβούνιου πολεμιστή Βάσσου και των-απείρων στον πόλεμο- στρατιωτών του κατά των πολιορκουμένων-αλλά ετοιμοπόλεμων- στα Στύρα Τούρκων,αλλά και η αντιζηλία στο πρόσωπο του Οδυσσέα Ανδρούτσου,που δεν επέτρεψε την έλευσή του στην Εύβοια,επιδείνωσαν την ήδη δύσκολη κατάσταση.Η άφιξη του μπέη της Καρύστου Ομέρ στα Στύρα,αφού προηγουμένως αποτραβήχτηκαν σε ασφαλείς τοποθεσίες οι υπόλοιποι Έλληνες αρχηγοί,μη δυνάμενοι να ανασχέσουν τις εχθρικές δυνάμεις,ανέτρεπε τα δεδομένα.Μπροστά στον κίνδυνο οι πολιορκητές να βρεθούν μεταξύ δύο πυρών ο Καρύστιος αρχηγός Νικόλαος Κριεζώτης αποφάσισε να αποχωρήσει,ενώ ο Βάσσος ήταν πια εκτός μάχης,εξουδετερωμένος από τους ιππείς του Ομέρ στην Κρύα Βρύση,έμενε δε απλός παρατηρητής των γεγονότων των Στύρων από έναν κοντινό λόφο.Ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης δεν έδινε σημεία υπάρξεως,ενώ ο ανηψιός του και αρχηγός της Επαναστάσεως στην Εύβοια,Ηλίας,μόνος του έπρεπε πια να αντιμετωπίσει τους Τούρκους.Μόνο ο Κριεζώτης βρέθηκε κοντά στον Ηλία Μαυρομιχάλη και βλέποντας τον επικείμενο κίνδυνο τον συμβούλευσε να απομακρυνθούν από εκεί το ταχύτερο:

«-Δεν είναι καιρός πλέον πολέμου.Έλα να τραβηχθούμε τώρα,και άλλην ημέραν πολεμούμε».

Όμως ο αρχηγός δεν πείστηκε,θεωρώντας ταπείνωση την υποχώρηση,ακόμα και όταν το επέβαλε η λογική και η ανάγκη,και πιστεύοντας ότι σύντομα ο θείος του,Κυριακούλης,θα έσπευδε να τον ενισχύσει αποφάσισε να δώσει την απέλπιδα μάχη του στα Στύρα.7 μόνο από τους 600 Μανιάτες,με τους οποίους ήρθε ο Μαυρομιχάλης στην Εύβοια,βρέθηκαν δίπλα του,αποφασισμένοι να πεθάνουν μαζί με τον αρχηγό τους.Κλείστηκαν σε έναν ερειπωμένο μύλο της περιοχής,τον γνωστό με το όνομα Κοκκινόμυλος.Τότε ο Ηλίας Μαυρομιχάλης έδεσε ένα άσπρο μαντήλι στο κεφάλι,ίσως για να μην ενοχλείται κατά τις κινήσεις του από τα μακριά ξανθιά μαλλιά του που έπεφταν στους ώμους του,και άρχισε να βάλλει κατά των Τούρκων.Δύο ώρες κράτησε η λυσσασμένη μάχη και,αφού εξαντλήθηκαν οι σφαίρες,οι πολιορκημένοι εκσφενδόνιζαν πέτρες κατά των εχθρών,για να τους κρατήσουν μακριά από τον μύλο.Η τελευταία μάχη δόθηκε μέσα στο μύλο,όπου ο Ηλίας Μαυρομιχάλης έπεσε με το σπαθί του στο χέρι μαχόμενος κατά πολύ περισσότερων αντιπάλων.Ο σημαιοφόρος Τούρκος Μερτάνης του έκοψε το κεφάλι και πήρε ως λάφυρο το σπαθί του.Ο νεκρός σκυλεύτηκε και το κεφάλι του μεταφέρθηκε μπροστά στον Ομέρ μπέη•εκείνος από θαυμασμό προς την ωραιότητά του και τον ηρωισμό του είπε:

«-Κρίμα στον άνδρα!».

Τα κεφάλια των ηρωικών Μανιατών(6 τον αριθμό,καθώς ένας κατόρθωσε να πηδήσει από ένα μικρό παράθυρο και να διαφύγει τρέχοντας προς την ακτή) καρφώθηκαν σε πασσάλους και στήθηκαν έξω από τον οντά της κοινότητας των Στύρων,με το κεφάλι του Ηλία στη μέση.Έπειτα ο Ομέρ μπέης,για να φτάσει η είδηση των νικών του στο κέντρο,έστειλε το κεφάλι του Έλληνα αρχηγού στο Σουλτάνο.Η περιωπή του φονευθέντος δικαιολογούσε την επίδειξη:ο Ηλίας ήταν γιος του μπέη της Μάνης.
Η αναγγελία του θανάτου του αρχηγού κατελύπησε όλους τους Έλληνες.Όταν η είδηση έφτασε στην Κόρινθο,όπου βρισκόταν τότε η γερουσία,οι κορυφαίοι των συγκεντρωμένων εκεί πολιτικών και στρατιωτικών πήγαν στο σπίτι του πατέρα του ήρωα,που αγνοούσε ακόμη το θλιβερό γεγονός.Ο Δημήτριος Υψηλάντης κάθισε κοντά στον Πετρόμπεη προσπαθώντας να βρει τρόπο,για να τον προδιαθέσει για το σκληρό άγγελμα:

«-Μπέη μου»,του είπε,«είσαι Σπαρτιάτης και γνωρίζεις πόσον οι πρόγονοί σου εφαίνοντο γενναίοι και έχαιραν μάλιστα,όταν ήκουαν ότι τα παιδιά τους έπεφταν εις τον αγώνα υπέρ της πατρίδος».

Ο Πετρόμπεης υποπτεύθηκε το κακό και ρώτησε συγκινημένος:

«-Εσκοτώθη ο Ηλίας μου;».

Όλοι τότε σηκώθηκαν και τον περιστοίχισαν και του έλεγαν παρηγορητικά λόγια.Τότε ο μπέης της Μάνης τους απάντησε περήφανα:

«-Μη με συλλυπείσθε.Έκαμα γιον στρατιώτην.Το χρέος του έκαμε προς την πατρίδα».







(Πηγή:«Η Ελληνική Επανάστασις» του Διονυσίου Κόκκινου).