Η έννοια του «πανταχού παρόντος» θεού στους αρχαίους.

Ο χριστιανικός Θεός είναι,όπως μας αποκαλύπτει η Ορθόδοξη Εκκλησία,ο «πανταχού παρών και τα πάντα πληρών».Η έννοια του «πανταχού παρόντος» θεού ενυπάρχει ήδη στην αρχαία ελληνική σκέψη,όπως μας φανερώνει το ακόλουθο χωρίο:

ΦΙΛΗΜ. Απ. 91:
«…ούτος είμ’ εγώ,Αήρ,ον αν τις ονομάσειε και Δία…ουκ έστιν τόπος,ου μην ‘στιν Αήρ∙ο δε παρών απανταχού πάντ’ εξ ανάγκης οίδε πανταχού παρών».

(Αυτός είμαι εγώ,ο Αέρας,τον οποίο κάποιος θα έλεγε και Δία…Δεν υπάρχει τόπος,όπου δεν είναι ο Αέρας∙κι ο πανταχού παρών όλα τα ξέρει σίγουρα,αφού είναι παντού).

Η αρχαία προέλευση δύο πολύ γνωστών φράσεων.

1. [ΧΑΡΜΙΔΗΣ] «Ουκούν επεί τοιαύτη εκείνη,αφηρήσθω μεν ήδη το διατείχισμα,περιβάλλωμεν δε αλλήλους και φιλώμεν και αληθώς συνώμεν∙Φιλημάτιον δε πολλά χαιρέτω»
(Αφού,λοιπόν,τέτοια είναι εκείνη,να αφαιρεθεί τώρα το «τείχος»,για να αγκαλιάσουμε ο ένας τον άλλον και να φιληθούμε και να συνευρεθούμε πραγματικά∙η δε Φιλημάτιον ας πάει στο καλό).
Σήμερα λέγεται η ίδια έκφραση ,ελαφρώς διαφορετικά, ως «χαιρετίσματα»!
(Πηγή:Από τον Διάλογο «Τρύφαινα και Χαρμίδης» των «Εταιρικών Διαλόγων» του Λουκιανού).


2. [ΠΑΝΝΥΧΙΣ] «Τίς γένωμαι;πώς αν με η γη καταπίοι;»
(Τί θα γίνω;Δεν ανοίγει η γη να με καταπιεί;).
(Πηγή:Από τον Διάλογο «Δορκάς και Παννυχίς και Φιλόστρατος και Πολέμων» των «Εταιρικών Διαλόγων» του Λουκιανού).

Η γη είναι στρογγυλή,κατά τον Αρχέλαο(5ος π.Χ. αιών.)

Ο Αρχέλαος ο Αθηναίος(ή Μιλήσιος) ήταν φιλόσοφος του 5ου π.Χ. αιώνος,μαθητής του Αναξαγόρα του Κλαζομένιου και δάσκαλος του Σωκράτους.Στο ακόλουθο απόσπασμα διακρίνεται η παρατηρητικότητα και η οξύνοια του φιλοσόφου:

ΙΠΠΟΛ. Αιρ. έλεγχ. Ι 9 (1):
«…σημείον δε φέρει της κοιλότητος,ότι ο ήλιος ουχ άμα ανατέλλει τε και δύεται πάσιν,όπερ έδει συμβαίνειν,είπερ ην ομαλή…».

(Ως απόδειξη δε του κοίλου σχήματος [ενν. της γης] αναφέρει ότι ο ήλιος δεν ανατέλλει και δεν δύει ταυτόχρονα για όλους τους ανθρώπους,όπως θα έπρεπε να συμβαίνει,εάν η γη ήταν επίπεδη).

Η ανάγκη συνύπαρξης και συνεργασίας των κοινωνικών τάξεων.

Το 494 π.Χ. οι πληβείοι της Ρώμης εγκατέλειψαν την πόλη,αρνούμενοι να υπηρετήσουν την πατρίδα στους πολέμους κατά της ιταλικής πολεμικής φυλής των Σαβίνων,γιατί οι πατρίκιοι αρνήθηκαν να τηρήσουν τις υποσχέσεις τους προς τον λαό για δικαιοσύνη και μετριοπάθεια.Οι πλούσιοι της εποχής ήθελαν τους φτωχούς Ρωμαίους μόνο ως πολεμιστές και υπερασπιστές των συμφερόντων τους.Οι στιγμές ήταν πολύ κρίσιμες για την Ρώμη,που κινδύνευε με αφανισμό,καθώς οι Σαβίνοι,αντιλαμβανόμενοι το χάος που επικρατούσε στην πόλη,εισέβαλαν σ’αυτή και άρχισαν να την πυρπολούν.Χάρη στην παρέμβαση,όμως,της βουλής και την ευφυΐα του απεσταλμένου της,υπάτου Μενηνίου Αγρίππα,επήλθε η συμφιλίωση μεταξύ των κοινωνικών τάξεων της Ρώμης.Το ακόλουθο απόσπασμα μας παραθέτει ο Πλούταρχος:

«…ταύτ’ έδεισεν η βουλή,και τους επιεικείς μάλιστα και δημοτικούς των πρεσβυτέρων εξαπέστειλε.προηγόρει δε Μενήνιος Αγρίππας,και πολλά μεν του δήμου δεόμενος,πολλά δ’ υπέρ της βουλής παρρησιαζόμενος,τελευτώντι τω λόγω περιήλθεν εις σχήμα μύθου διαμνημονευόμενον.έφη γαρ ανθρώπου τα μέλη πάντα προς την γαστέρα στασιάσαι και κατηγορείν αυτής,ως μόνης αργού και ασυμβόλου καθεζομένης εν τω σώματι,των δ’ άλλων εις τας εκείνης ορέξεις πόνους τε μεγάλους και λειτουργίας υπομενόντων∙την δε γαστέρα της ευηθείας αυτών καταγελάν,αγνοούντων ότι την τροφήν υπολαμβάνει μεν εις αυτήν άπασαν,αναπέμπει δ’ αύθις εξ αυτής και διανέμει τοις άλλοις.«ούτος ουν» έφη «και της συγκλήτου λόγος εστίν ω πολίται προς υμάς∙τα γαρ εκεί τυγχάνοντα της προσηκούσης οικονομίας βουλεύματα και πράγματα πάσιν υμίν επιφέρει και διανέμει το χρήσιμον και ωφέλιμον».Εκ τούτου διηλλάγησαν…».

(...Η βουλή τρομοκρατήθηκε απ’αυτά και έστειλε στον λαό τους πιο επιεικείς και αγαπητούς από τους γεροντότερους.Πρώτος μίλησε ο Μενήνιος Αγρίππας και,αφού παρακάλεσε πολύ τον λαό και μίλησε με παρρησία με καλά λόγια για την βουλή,κλείνοντας τον λόγο του αναφέρθηκε σε έναν μύθο,που πέρασε στην αιώνια μνήμη.Είπε,δηλαδή,ότι κάποτε όλα τα μέλη του σώματος εξεγέρθηκαν ενάντια στο στομάχι και το κατηγορούσαν ότι είναι το μόνο μέλος του σώματος που είναι αργόσχολο και αμέτοχο,ενώ τα άλλα μέλη υπομένουν πολλούς κόπους και εργασίες,για να καλύπτουν τις ορέξεις του∙και το στομάχι γελούσε με την ανοησία τους,καθώς αγνοούν ότι δέχεται μεν μέσα του όλη την τροφή,αλλά την ξαναστέλνει και την διανέμει στα άλλα μέλη.Και είπε:«Αυτή,λοιπόν,είναι η απολογία της συγκλήτου προς εσάς,πολίτες∙γιατί τις αποφάσεις και τα θεσπίσματα που λαμβάνει εκεί με σωστή διοίκηση τα επιστρέφει και διανέμει σε όλους εσάς κάθε χρήσιμο και ωφέλιμο πράγμα».Μετά από αυτό συμφιλιώθηκαν…).



(Πηγή:Από τον Βίο του Γαΐου Μαρκίου «Κοριολανού» του Πλουτάρχου,εκ του έργου του «Βίοι παράλληλοι»).

Τι είναι ανδρεία,κατά μία άποψη.

«ανδρεία:η των ανδρών ηλικία.Α. εν τωι Περί ομονοίας»

(Η ανδρεία είναι η ηλικία του άνδρα.Η λέξη αναφέρεται από τον Αντιφώντα-τον Αθηναίο σοφιστή- στο έργο του «Περί ομονοίας»).

Το θείον είναι ανθρώπινη επινόηση,κατά τον Κριτία.

ΑΕΤ. Ι 6,7 (D. 294):
«…ην χρόνος,ότ’ ην άτακτος ανθρώπων βίος και θηριώδης ισχύος θ’ υπηρέτης,ότ’ ουδέν άθλον ούτε τοις εσθλοίσιν ην ούτ’ αυ κόλασμα τοις κακοίς εγίγνετο.κάπειτά μοι δοκούσιν άνθρωποι νόμους θέσθαι κολαστάς,ίνα δίκη τύραννος ήι <ομώς απάντων> την θ’ ύβριν δούλην έχηι εζημιούτο δ’ ει τις εξαμαρτάνοι.έπειτ’ επειδή ταμφανή μεν οι νόμοι απείργον αυτούς έργα μη πράσσειν βίαι,λάθραι δ’ έπρασσον,τηνικαύτα μοι δοκεί <πρώτον> πυκνός τις και σοφός γνώμην ανήρ [γνώναι] <θεών> δέος θνητοίσιν εξευρείν,όπως είη τι δείγμα τοις κακοίσι,καν λάθραι πράσσωσιν ή λέγωσιν ή φρονώσί <τι>.εντεύθεν ουν το θείον εισηγήσατο,ως έστι δαίμων αφθίτωι θάλλων βίωι,νόωι τα’ ακούων και βλέπων,φρονών τα’ άγαν προσέχων τε ταύτα,και φύσιν θείαν φορών,ος παν το λεχθέν εν βροτοίς ακούσεται,<το> δρώμενον δε παν ιδείν δυνήσεται.εάν δε συν σιγήι τι βουλεύηις κακόν,τούτ’ ουχί λήσει τους θεούς∙το γαρ φρονούν <άγαν> ένεστι.τούσδε τους λόγους λέγων διδαγμάτων ήδιστον εισηγήσατο ψευδεί καλύψας την αλήθειαν λόγωι.ναίειν δ’ έφασκε τους θεούς ενταύθ’,ίνα μάλιστ’ αν εξέπληξεν ανθρώπους λέγων,όθεν περ έγνω τους φόβους όντας βροτοίς και τας ονήσεις τωι ταλαιπώρωι βίωι,εκ της ύπερθε περιφοράς,ίν’ αστραπάς κατείδεν ούσας,δεινά δε κτυπήματα βροντής,το τα’ αστερωπόν ουρανού δέμας,Χρόνου καλόν ποίκιλμα τέκτονος σοφού,όθεν τε λαμπρός αστέρας στείχει μύδρος ο θ’ υγρός εις γην όμβρος εκπορεύεται.τοίους δε περιέστησεν ανθρώποις φόβους,δι’ ους καλώς τε τωι λόγωι κατώικισεν τον δαίμον(α) ού<τος> καν πρέποντι χωρίωι,την ανομίαν τε τοις νόμοις κατέσβεσεν…….ούτω δε πρώτον οίομαι πείσαι τινα θνητούς νομίζειν δαιμόνων είναι γένος».


(Υπήρχε εποχή,κατά την οποία η ζωή των ανθρώπων ήταν άτακτη και θηριώδης και υπηρετούσε την ισχύ,όταν ούτε βραβείο για τους καλούς υπήρχε ούτε πάλι τιμωρούνταν οι κακοί.Και έπειτα,μου φαίνεται,οι άνθρωποι θέσπισαν νόμους τιμωρούς,για να εξουσιάζει η δίκη παντού και να έχει την ύβρη δούλη,ετιμωρείτο δε όποιος έκανε σφάλμα.Έπειτα,επειδή οι νόμοι τους εμπόδιζαν να διαπράττουν τα έργα της βίας φανερά,αλλά τα διέπρατταν στα κρυφά,τότε,μου φαίνεται,για πρώτη φορά κάποιος άνδρας ευφυής και σοφός ανακάλυψε για τους θνητούς τον φόβο προς τους θεούς,για να φοβούνται οι κακοί,κι αν ακόμη πράξουν ή πουν ή σκεφτούν κάτι.Έτσι,λοιπόν,εισήγαγε το θείον,ότι δήθεν υπάρχει δαίμων που ζει και ευδαιμονεί με άφθαρτη ζωή,που και ακούει με τον νου και βλέπει και καταλαβαίνει και προσέχει υπερβολικά αυτά και έχει φύση θεϊκή και θα ακούσει ό,τι πούνε οι θνητοί και θα μπορέσει να δει ό,τι κάνουν.Εάν,λοιπόν,σιωπηρά σχεδιάζεις κάποιο κακό,αυτό δεν θα ξεφύγει απ’τους θεούς,γιατί η φρόνηση υπάρχει μέσα τους.Αυτούς τους λόγους λέγοντας έδωσε το πιο γλυκό δίδαγμα,αφού κάλυψε την αλήθεια με λόγο ψεύτικο.Εκεί έλεγε πως κατοικούν οι θεοί,για να τρομάξει τους ανθρώπους πάρα πολύ αναφέροντάς τους,εκεί απ’ όπου ήξερε ότι έρχονται οι φόβοι στους θνητούς και τα οφέλη για την ταλαίπωρη ζωή τους,από τον τόπο της ανώτερης περιφοράς,γιατί ήξερε ότι εκεί κατοικούν οι αστραπές και τα φοβερά κτυπήματα της βροντής και το έναστρο σώμα του ουρανού,το ωραίο κόσμημα του σοφού τεχνίτη Χρόνου,απ’όπου κατεβαίνει ο λαμπρός αστέρας και εκπορεύεται ο υγρός όμβρος προς την γη.Με τέτοιους φόβους τύλιξε τους ανθρώπους και γι’ αυτούς σωστή στα λόγια ώρισε κατοικία για τον δαίμονα και στον κατάλληλο τόπο και με τους νόμους έσβησε την ανομία…………έτσι,νομίζω,έπεισε κάποιος πρώτα τους θνητούς να πιστεύουν ότι υπάρχει το γένος των δαιμόνων).




(Πηγή:Από το σατυρικό δράμα «Σίσυφος» του Αθηναίου πολιτικού και συγγραφέως Κριτία).

Η...ψυχιατρική κλινική της αρχαίας Κορίνθου!

[ΠΛΟΥΤ.] Βίοι των δέκα ρητόρων 1,833c-d:
«[Αντιφών] λέγεται δε τραγωιδίας συνθείναι ιδίαι και συν Διονυσίωι τωι τυράννωι∙έτι δ'ων προς τηι ποιήσει τέχνην αλυπίας συνεστήσατο,ώσπερ τοις νοσούσιν η παρά των ιατρών θεραπεία υπάρχει∙εν Κορίνθωι τε κατεσκευασμένος οίκημά τι παρά την αγοράν προέγραψεν,ότι δύναται τους λυπουμένους διά λόγων θεραπεύειν,και πυνθανόμενος τας αιτίας παρεμυθείτο τους κάμνοντας.νομίζων δε την τέχνην ελάττω ή καθ' αυτόν είναι επί ρητορικήν απετράπη...»

(Λέγεται δε ότι ο σοφιστής Αντιφών ο Αθηναίος[κατά μία άποψη επρόκειτο για τον γνωστό ρήτορα Αντιφώντα τον Ραμνούσιο] συνέθεσε και τραγωδίες και μόνος του και μαζί με τον τύραννο Διονύσιο∙και ενώ ακόμη ησχολείτο με την ποίηση,επινόησε μέθοδο που διώχνει την λύπη,όπως ακριβώς οι ιατροί έχουν θεραπεία για τους αρρώστους∙στην Κόρινθο κατασκεύασε κάποιο οίκημα κοντά στην αγορά και έγραψε στην πόρτα ότι μπορεί να θεραπεύει τους λυπημένους με τους λόγους του,πληροφορούμενος δε τις αιτίες της λύπης τους παρηγορούσε όσους υπέφεραν.Επειδή όμως θεωρούσε ότι η τέχνη αυτή είναι κατώτερη από ό,τι τού αξίζει,στράφηκε στη ρητορική...).