Οι ελλαδικές εφημερίδες κατά την Επανάσταση του 1821.

Ο κυριότερος λόγος,για τον οποίο δυσχεράνθηκε τα μέγιστα η έκδοση εφημερίδων κατά τα πρώτα χρόνια της Επανάστασης,ήταν η έλλειψη τυπογραφικών μέσων.Το παλιό τυπογραφείο στην Μοσχόπολη(στην Ήπειρο) είχε στο μεταξύ παρακμάσει,η δε «τυπογραφία» του πρώτου Έλληνα τυπογράφου Κωνσταντίνου Τόμπρα στις Κυδωνίες της Μικράς Ασίας(που είχε εκμάθει την τυπογραφική τέχνη στο Παρίσι,κοντά στον Γάλλο φιλέλληνα Αμβρόσιο Διδότο) είχε καταστραφεί από τους Τούρκους,κατά την έναρξη της Επαναστάσεως,ο ίδιος δε είχε καταφύγει στην Ύδρα και από εκεί στην Πελοπόννησο.
Κατόπιν διαφόρων ανεπιτυχών αποπειρών για την ίδρυση τυπογραφείου,κατάλληλου για την έκδοση εφημερίδας,πρώτος ο Δημήτριος Υψηλάντης έφερε τυπογραφείο από την Τεργέστη,που εγκαταστάθηκε τελικά στην Πελοπόννησο,στις Καλάμες,υπό τον Τόμπρα και έτσι εκδόθηκε η πρώτη έντυπη στην Ελλάδα εφημερίδα,η «Σάλπιγξ»,την 1η Αυγούστου 1821.Η σύνταξή της ανατέθηκε από τον Υψηλάντη στον Θεόκλητο Φαρμακίδη.Μόνο τρία φύλλα της «Σάλπιγγος» σώζονται(προφανώς τα μόνα εκδοθέντα).Και τούτο,διότι ο Θεόκλητος Φαρμακίδης,εμφορούμενος από την αρχή της απόλυτης ελευθεροτυπίας,δεν δεχόταν την λογοκρισία του Υψηλάντη,ο οποίος πάλι,θεωρώντας τον τύπο όργανο του Αγώνα,επέμενε να ρυθμίζει αυτός την χρήση του,σύμφωνα με τους στρατιωτικούς και πολιτικούς του σκοπούς.
Στα δύο πρώτα φύλλα της η «Σάλπιγξ» δημοσίευσε την προς το Γένος επαναστατική προκήρυξη του Αλέξανδρου Υψηλάντη και στο τρίτο της την έκκληση των Μανιατών προς τις ευρωπαϊκές αυλές υπέρ της ελευθερίας.
Εκτός από την «Σάλπιγγα»-η οποία ήταν η πρώτη έντυπη-εκδόθηκαν και χειρόγραφες εφημερίδες:1)η «Αιτωλική» στο Μεσολόγγι την 10η Αυγούστου 1821,ως επίσημο όργανο της «Προσωρινής Διοικήσεως της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος»,όπου τα ηνία ήλεγχε ο Μαυροκορδάτος.Συντάκτης της ήταν ο αρχιγραμματέας της Διοικήσεως Ν.Λουριώτης και διήρκεσε αρκετά,2)ο «Αχελώος» την 24η Φεβρουαρίου του 1822 στο Βραχώρι(Αγρίνιο),επίσημο και αυτή όργανο της Προσωρινής Διοικήσεως,με συντάκτη της και πάλι τον Λουριώτη,3)η επονομασθείσα από τον λαό «Ψευτοφυλλάδα»,μια αγνώστου τίτλου εφημερίδα,που εμφανίστηκε κατά τις πρώτες μέρες της Επανάστασης,που διέδιδε ψευδώς(και σκοπίμως) ότι ο Αγώνας ενισχυόταν από τις Μεγάλες Δυνάμεις.Ο όρος δε «Ψευτοφυλλάδα» καυτηρίαζε ακριβώς αυτή την δράση της.
Μετά την διακοπή της «Σάλπιγγος»,το τυπογραφείο της καταστράφηκε κατά την εισβολή του Δράμαλη.Μόνο δε την 1η Ιανουαρίου του 1824 εκδόθηκαν στο Μεσολόγγι τα «Ελληνικά Χρονικά»,από μικρό τυπογραφείο που έφερε από την Ευρώπη ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος.Την διεύθυνση είχε ο Ελβετός φιλέλληνας Ιωάννης Ιάκωβος Μάγερ.Τα «Ελληνικά Χρονικά» εκδίδονταν με δαπάνες του φιλελληνικού κομιτάτου στο Λονδίνο,του οποίου και προκήρυξη προς τους χριστιανικούς λαούς υπέρ της αγωνιζόμενης Ελλάδας δημοσιεύτηκε στο δεύτερο φύλλο τους.
Αλλά στο μεταξύ,χάρη στον συνταγματάρχη Στάνχοπ,ήρθαν από το Λονδίνο τέσσερα τυπογραφεία,ένα δε από αυτά,από τις 20 Απριλίου 1824,διατέθηκε για την έκδοση των «Ελληνικών Χρονικών».Ήταν δισεβδομαδιαία,έφεραν δε επικεφαλίδα που εικόνιζε την Θέμιδα να κρατεί πλάστιγγα και επιγραφή:«Η δημοσίευσις είναι η ψυχή της δικαιοσύνης».Ήταν δε όργανο της Διοικήσεως,υπό την επιτροπή,κυρίως,του Μαυροκορδάτου.Εκδίδονταν μέχρι τις 20 Φεβρουαρίου του 1826,όταν τουρκική βόμβα κατέστρεψε το τυπογραφείο,ο δε Μάγερ σκοτώθηκε κατά την έξοδο του Μεσολογγίου.
Την 20η Μαρτίου το 1824,με δαπάνες του Λόρδου Βύρωνα,εκδόθηκε στο Μεσολόγγι και ο «Ελληνικός Τηλέγραφος»,εβδομαδιαίος,με σκοπό την διαφώτιση του ευρωπαϊκού κοινού για τα διαδραματιζόμενα στην Ελλάδα και την ανάπτυξη φιλελληνικής κίνησης.Γι’αυτόν τον λόγο, στην ύλη του επικρατούσε τετραγλωσσία,άλλα άρθρα γράφονταν στην γαλλική γλώσσα,άλλα στην αγγλική,άλλα στην ιταλική και άλλα στην γερμανική.Συντάκτης του ήταν ο Ιταλός κόμης Πέτρος Γκάμπας.Μετά τον θάνατο του Βύρωνα διεκόπη η έκδοσή του και ο Γκάμπας αναχώρησε από την Ελλάδα.
Την 10η Μαρτίου του 1824 εκδόθηκε στην Ύδρα «Ο φίλος του Νόμου»-«Εφημερίς της Διοικήσεως και της Νήσου Ύδρας»,που τυπωνόταν στο παλιό τυπογραφείο που υπήρχε εκεί,με φθαρμένα στοιχεία αρχικά,όμως από το 15ο φύλλο της και εντεύθεν σε νέο τυπογραφείο που χάρισε στο νησί ο Γάλλος φιλελληνας Διδότος.Συντάκτης της ήταν ο Κιάππε,ο οποίος,για να αποφύγει την αυστηρή λογοκρισία του Λάζαρου Κουντουριώτη,έγραφε σε αρχαΐζουσα και δυσκαταληπτότατη γλώσσα.Περιείχε ακριβείς πληροφορίες για τον ναυτικό ιδίως αγώνα ,τύπωνε δε 500 φύλλα.Έζησε μέχρι την 29η Μαΐου του 1827.
Τέταρτη έρχεται η «Εφημερίς των Αθηνών» του Γεωργίου Ψύλλα,που εκδόθηκε την 20η Αυγούστου του 1824 στην Αθήνα,από ένα εκ των τεσσάρων τυπογραφείων του Στάνχοπ.Αυτή δε υπήρξε η περισσότερο ανεξάρτητη από τις πολιτικές τάσεις εφημερίδα του Αγώνα.Εκδιδόταν,όμως,κατ’αραιά διαστήματα κι έφτασε τα 37 φύλλα συνολικά,έως την 15η Απριλίου του 1826,όταν η πόλη κατελήφθη από τον Κιουταχή.
Στο Ναύπλιο την 7η Οκτωβρίου του 1825 εκδόθηκε,με συντάκτη τον Θεόκλητο Φαρμακίδη ,αρχικά, και στην συνέχεια,από το 1827,τον Γ.Χρυσίδη, η «Γενική Εφημερίς της Ελλάδος».Ήταν εφημερίδα επίσημη,όργανο της Διοικήσεως.Εκδιδόταν δύο φορές την εβδομάδα,σ’αυτήν δε εκδίδονταν οι πράξεις της Διοικήσεως,αλλά και ειδήσεις και άρθρα,που απηχούσαν πάντοτε,όπως ήταν φυσικό,τις απόψεις των ισχυρών της Διοικήσεως.Μετονομάστηκε για κάποιο διάστημα σε «Εθνική»,μεταφέρθηκε το 1833 και συνεχίζει να εκδίδεται ως σήμερα ως «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως».
Στην «Γενική Εφημερίδα» και στο 5ο φύλλο της δημοσιεύτηκε,την 21η Οκτωβρίου του 1825,για πρώτη φορά ο «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» του Διονυσίου Σολωμού,με κριτική ανάλυση του Σπυρίδωνος Τρικούπη.
Εκτός,όμως,των ανωτέρω,εκδόθηκαν και άλλες εφημερίδες:Η «Ανεξάρτητος Εφημερίς της Ελλάδος»(1827-28) του Γ.Παντελή στην Ύδρα και κατόπιν στην Αίγινα,όργανο των προυχόντων της Ύδρας,η γαλλόφωνη «Η ελληνική μέλισσα»(1827-29) στην Ύδρα και κατόπιν στην Αίγινα,αλλά και άλλες,λιγότερο σημαντικές.





(Πηγή:«Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν του Ηλίου»,Τόμος «Ελλάς» του Ιωάννη Πασσά).