Είναι δύσκολο να είμαστε δίκαιοι,κατά τον Αριστοτέλη.

«Οι δ’άνθρωποι εφ’εαυτοίς οίονται είναι το αδικείν•διό και το δίκαιον είναι ράδιον.το δ’ουκ εστίν•συγγένεσθαι μεν γαρ τη του γείτονος και πατάξαι τον πλησίον και δούναι τη χειρί το αργύριον ράδιον και επ’αυτοίς,αλλά το ωδί έχοντας ταύτα ποιείν ούτε ράδιον ούτ’επ’αυτοίς.ομοίως δε και το γνώναι τα δίκαια και τα άδικα ουδέν οίονται σοφόν είναι,ότι περί ων οι νόμοι λέγουσιν ου χαλεπόν συνιέναι(αλλ’ου ταύτ’εστί τα δίκαια αλλ’ή κατά σθμβεβηκός) •αλλά πώς πραττόμενα και πώς νεμόμενα δίκαια,τούτο δη πλέον έργον ή τα υγιεινά ειδέναι•επεί κακεί μέλι και οίνον και ελλέβορον και καύσιν και τομήν ειδέναι ράδιον,αλλάπώς δει νείμαιμπρος υγιείαν και τινί και πότε,τοσούτον έργον όσον ιατρόν είναι.δι’αυτό δε τούτο και του δικαίου οίονται είναι ουδέν ήττον το αδικείν,ότι ουχ ήττον ο δίκαιος αλλά και μάλλον δύναιτ’αν έκαστον πράξαι τούτων•και γαρ συγγενέσθαι γυναικί και πατάξαι•και ο ανδρείος την ασπίδα αφείναι και στραφείς εφ’οποτεραούν τρέχειν,αλλά το δειλαίειν και αδικείν ου το ταύτα ποιείν εστί,πλην κατά συμβεβηκός,αλλά το ωδί έχοντα ταύτα ποιείν,ώσπερ και το ιατρεύειν και το υγιάζειν ου το τέμνειν ή μη τέμνειν ή φαρμακεύειν ή μη φαρμακεύειν εστίν,αλλά το ωδί.έστι δε τα δίκαια εν τούτοις οις μέτεστι των απλώς αγαθών,έχουσι δ’υπερβολήν εν τούτοις και έλλειψιν•τοις μεν γαρ ουκ έστιν υπερβολή αυτών,οίον ίσως τοις θεοίς,τοις δ’ουδέν μόριον ωφέλιμον,τοις ανιάτως κακοίς,αλλά πάντα βλάπτει,τοις δε μέχρι του•διά τούτ’ανθρώπινον εστίν».


(Οι άνθρωποι νομίζουν ότι εξαρτάται απ’αυτούς τους ίδιους το να πράττουν άδικες πράξεις και να είναι άδικοι•γι’αυτό νομίζουν ότι και το να είναι δίκαιοι είναι εύκολο πράγμα.Αλλά δεν είναι τούτο αληθές•διότι είναι μεν εύκολο και εξαρτάται πράγματι από αυτούς να συνευρεθούν με την γυναίκα του γείτονα και να χτυπήσουν τον ευρισκόμενο κοντά τους και να δώσουν στο χέρι ενός ανθρώπου χρήματα,αλλά το να πράττουν αυτά καθ’υπαγόρευσιν μιας σταθερής ψυχικής διάθεσης ούτε εύκολο είναι ούτε εξαρτάται απ’αυτούς.
Επίσης νομίζουν οι άνθρωποι ότι δεν είναι καμμιά ιδιαίτερη σοφία το να γνωρίζουν τα δίκαια και τα άδικα,διότι δεν είναι δύσκολο να αντιλαμβάνονται εκείνα,τα οποία καθορίζουν οι νόμοι•αλλά όσα διαλαμβάνουν οι νόμοι δεν είναι δίκαια,αλλά μόνο καθ’εκάστη περίπτωση.Αλλά δίκαια είναι να γνωρίζουμε πώς πρέπει να διεξάγονται οι πράξεις και πώς να γίνονται οι διανομές και το πράγμα αυτό είναι βεβαίως περισσότερο δύσκολο να γνωρίζουμε παρ’όσο εκείνα,τα οποία συντελούν στην υγεία.Διότι και στο θέμα της υγιεινής είναι εύκολο να γνωρίζει κανείς,ποια σημασία θεραπευτική έχουν το μέλι και ο οίνος και ο ελλέβορος(σημ.θεραπευτικό βότανο των αρχαίων) και η καυτηρίαση και η εγχείρηση,αλλά με ποιον τρόπο πρέπει να γίνει η κατανομή αυτών προς το συμφέρον της υγείας και σε ποιον ασθενή και πότε,τούτο είναι τόσο πολύ δύσκολο όσο και το να είναι κανείς γιατρός.
Για τον λόγο ακριβώς αυτό νομίζουν οι άνθρωποι ότι και ο δίκαιος άνθρωπος είναι δυνατόν να πράττει όχι λιγότερο άδικες πράξεις,διότι ο δίκαιος όχι λιγότερο,αλλά και σε μεγαλύτερο βαθμό μπορεί να διαπράξει κάθε μία από αυτές τις άδικες πράξεις•ότι δηλαδή είναι δυνατόν να έλθει σε επαφή με μια ξένη γυναίκα και να χτυπήσει έναν άλλο•και ότι επίσης και ο ανδρείος είναι δυνατόν να πετάξει την ασπίδα του και,αφού στρέψει τα νώτα του,να τρέχει προς τα εδώ ή προς τα εκεί.Αλλά το να είναι κάποιος δειλός και το να είναι άδικος δεν έγκειται στο να πράττει αυτά,αν λάβουμε υπ’όψιν ότι αυτά γίνονται και συμπτωματικά,αλλά το να πράττει αυτά,όταν έχει κάποια τέτοια ψυχική διάθεση,καθώς ακριβώς το να είναι κάποιος γιατρός και το να αποκαθιστά την υγεία του ασθενούς δεν έγκειται στο να κάνει ή να μην κάνει εγχείρηση ή στο να παρέχει ή να μην παρέχει φάρμακα στον ασθενή,αλλά στον τρόπο,με τον οποίο πραγματοποιεί αυτά.
Τα δίκαια έχουν σχέση προς εκείνους,οι οποίοι μετέχουν στα γενικώς θεωρούμενα ως αγαθά,και οι οποίοι έχουν αυτά σε υπερβολικό βαθμό ή αντίθετα σε βαθμό μικρότερο του δέοντος•διότι άλλοι μεν δεν είναι δυνατόν να έχουν αυτά σε υπερβολικό βαθμό,όπως είναι ίσως οι θεοί,σε άλλους δε κανένα μέρος από αυτά τα αγαθά δεν είναι ωφέλιμο,αλλά όλα τα αγαθά είναι σ’αυτούς επιβλαβή•και αυτοί είναι οι αθεράπευτα κακοί•σε άλλους,τέλος,αυτά τα αγαθά είναι ωφέλιμα μέχρι ενός ορίου•γι’αυτό είναι τούτο σύμφωνο προς την φυσική ιδιοσυστασία του ανθρώπου).






(Πηγή:«Ηθικά Νικομάχεια» του Αριστοτέλους).