Η ευθύνη του ηγέτη στις δύσκολες στιγμές

Σόλωνος Εξηκεστίδου Αθηναίος έφη:
«Εύθυναν ετέρους αξιών διδόναι και αυτός ύπεχε»
(Όταν ζητάς απ’τους άλλους να αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους,να τις αναλαμβάνεις και εσύ ο ίδιος)


(Πηγή:ΣΤΟΒ.ΙΙΙ 1,172 Δημητρίου Φαληρέως «Των επτά σοφών αποφθέγματα»).

Τα εμπόδια στη ζωή μας και η αρετή

Εκ της Ιαμβλίχου επιστολής προς Μακεδόνιον περί ειμαρμένης:
«Και μην τα γε εναντία είναι δοκούντα γυμνάζει και συνέχει και συναύξει την αρετήν και ουχ οίον εστι χωρίς αυτών καλούς καγαθούς γίγνεσθαι»

(Ακόμη,όσα θεωρούνται ότι είναι αντίθετα[ενν. στην αρετή],γυμνάζουν,συγκρατούν και συναυξάνουν την αρετή και δεν είναι δυνατόν χωρίς αυτά να γίνουν οι άνθρωποι ενάρετοι).

Οι δύο μεγάλοι τύραννοι του ανθρώπου

«…τον των ανθρώπων βίον υπό δυοίν τούτοιν μεγίστοιν τυραννούμενον͵ελπίδος και φόβου͵και ότι ο τούτων εκατέρω εις δέον χρήσασθαι δυνάμενος τάχιστα πλουτήσειεν αν· αμφοτέροις γαρ͵τω τε δεδιότι και τω ελπίζοντι͵εώρων την πρόγνωσιν αναγκαιοτάτην τε και ποθεινοτάτην ούσαν͵ και Δελφούς ούτω πάλαι πλουτήσαι και αοιδίμους γενέσθαι και Δήλον και Κλάρον και Βραγχίδας͵ των ανθρώπων αεί δι’ους προείπον τυράννους͵ και την ελπίδα και τον φόβον͵ φοιτώντων εις τα ιερά και προμαθείν τα μέλλοντα δεομένων͵και δι’αυτό εκατόμβας θυόντων και χρυσάς πλίνθους ανατιθέντων»

(…τους ανθρώπους διευθύνουν αυτοί οι δύο μέγιστοι τύραννοι, η ελπίδα και ο φόβος,και ότι ο δυνάµενος να επωφεληθή τούτους καταλλήλως ταχύτατα θα πλουτήσει• διότι έβλεπαν ότι και στους δύο, και στον φοβούµενο και στον ελπίζοντα, η πρόγνωση είναι πάρα πολύ αναγκαία και επιθυµητή• και έτσι από παλιά πλούτησαν και έγιναν περίφηµοι οι Δελφοί, η Δήλος, η Κλάρος και οι Βραγχίδες, καθώς οι άνθρωποι αναγκάζονται πάντοτε από τους προειρηµένους τυράννους, την ελπίδα και τον φόβο, να συχνάζουν στα µαντεία και να ζητούν να µάθουν τα µέλλοντα και προς τούτο να προσφέρουν εκατόµβες και ν’ αφιερώνουν χρυσές πλίνθους).



(Πηγή:Από το έργο «Αλέξανδρος ή Ψευδομάντις» του Λουκιανού).

Σημεία συνάντησης μεταξύ Ορφισμού και Χριστιανισμού.

1.ΠΛΑΤ. Νόμ. IV 715e:
«Ο μεν δη θεός,ώσπερ και ο παλαιός λόγος,αρχήν τε και τελευτήν και μέσα των όντων απάντων έχων…»
(Ο θεός,σύμφωνα με την παράδοση,που έχει στα χέρια του την αρχή,το τέλος και το μέσο όλων ανεξαιρέτων των πραγμάτων…).

Αποκάλυψις του Ιωάννου Κεφάλ.Α8:
«Εγώ ειμί το Α και το Ω,λέγει Κύριος ο Θεός,ο ων και ο ην και ο ερχόμενος…»
(Εγώ είμαι το Α και το Ω,λέγει ο Κύριος ο Θεός,αυτός που υπάρχει,που υπήρχε και θα υπάρχει στο μέλλον…)



2. ΠΛΑΤ. Νόμ. IV 715e:
«…ο δε τις εξαρθείς υπό μεγαλαυχίας,ή χρήμασιν επαιρόμενος ή τιμαίς,ή και σώματος ευμορφίαι άμα νεότητι και ανοίαι φλέγεται την ψυχήν μεθ’ ύβρεως…,καταλείπεται έρημος θεού…»
(…ενώ όποιος είναι αλαζόνας και καυχιέται για τα χρήματα ή τις τιμές ή την σωματική του ομορφιά συγχρόνως με τα νιάτα του και την απερισκεψία του,φλέγεται η ψυχή του απ’την υπεροψία…αυτός εγκαταλείπεται από τον θεό…)

Ρήση του Αγίου Ιωάννου του Σιναΐτου:
«Η υπερηφάνεια είναι άρνηση του Θεού, εφεύρεση των δαιμόνων, μητέρα της κατάκρισης, απόγονος των επαίνων, απόδειξη ακαρπίας, φυγάδευση της βοήθειας του Θεού και πρόδρομος της παραφροσύνης»
Ρήση του Αγίου Σιλουανού:
«Ο εγωισμός και η αλαζονεία είναι άρνηση του Θεού, εκούσια απομάκρυνση από τον Θεό».



3.ΑΛΚΑΙΟΣ απ. 80 Diehl:
«…παρά μοίραν Δίος ουδέ τρί<χες έρρυεν>
(…αν δεν το θελήσει ο Δίας,ούτε οι τρίχες μας δεν πέφτουν)

Το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο,Κεφάλ. Ι’30,31:
«υμών δε και αι τρίχες της κεφαλής πάσαι ηριθμηθέναι εισί.μη ουν φοβηθήτε…»
(Ακόμα και οι τρίχες της κεφαλής σας,όλες έχουν αριθμηθεί.Μη φοβηθήτε,λοιπόν,ποτέ…)


4.Η εικόνα του συμποσίου ή του δείπνου μεταξύ των αρίστων στην μεταθανάτια ζωή:
ΠΛΑΤ.Πολιτ.Β',363c:
«...εις Άιδου γαρ αγαγόντες τω λόγω και κατακλίναντες και συμπόσιον των οσίων κατασκευάσαντες εστεφανωμένους ποιούσιν τον άπαντα χρόνον ήδη διάγειν μεθύοντας...»
(Γιατί στα ποιήματά τους-ενν.ο Ησίοδος και ο Όμηρος-παρουσιάζουν τους δίκαιους να ξαπλώνουν και να κάνουν συμπόσιο των ευσεβών στεφανωμένοι και να περνούν πια ολόκληρη την ζωή τους μεθώντας)

Το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον,Κεφάλαιο ΚΒ',Η παραβολή των βασιλικών γάμων:
«...ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών ανθρώπω βασιλεί,όστις εποίησε γάμους τω υιώ αυτού...απέστειλεν άλλους δούλους λέγων·είπατε τοις κεκλημένοις·ιδού το άριστόν μου ητοίμασα...πολλοί γάρ εισι κλητοί,ολίγοι δέ εκλεκτοί»
(Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο βασιλιά,ο οποίος έκανε γάμο για τον γιο του...έστειλε άλλους δούλους λέγοντας·πείτε στους καλεσμένους·ιδού ετοίμασα το μεσημεριανό μου τραπέζι...διότι πολλοί είναι οι καλεσμένοι στη Βασιλεία των Ουρανών,αλλά λίγοι οι εκλεκτοί[ενν.που θα εισέλθουν σ'αυτή]).


5.ΑΡΙΣΤΟΚΡΙΤ.ΜΑΝΙΧ.Θεοσοφία[σελ.116.Brinkmann Rhein.Mus.51(1896)]:
«Ότι εν πολλοίς Φάνητα φερωνύμως ο Ορφεύς προσαγορεύει τον μονογενή,τον υιόν του θεού…».
(Ο Ορφεύς σε πολλά σημεία αποκαλεί ενδεικτικά τον Φάνη μονογενή,τον υιό του θεού…)

Το Σύμβολο της Πίστεως:
«Πιστεύω εις ένα Θεόν,Πατέρα,Παντοκράτορα,ποιητήν ουρανού και γης,ορατών τε πάντων και αοράτων και εις ένα Κύριον Ιησούν Χριστόν,τον υιόν του Θεού τον Μονογενή…»
(Πιστεύω σε ένα Θεό,Πατέρα,Παντοκράτορα,δημιουργό του ουρανού και της γης,των ορατών και των αοράτων και σε έναν Κύριο Ιησού Χριστό,τον Υιό του Θεού τον Μονογενή…)


6.Αναφορά στο Τρισυπόστατο του Θεού:
ΙΩΑΝ.ΜΑΛΑΛ.Χρονογρ.(σελ.74 Dindorf):
«…Μήτις,Φάνης,Ερικεπαίον∙όπερ ερμηνεύεται τη κοινή γλώσση βουλή,φως,ζωοδοτήρ∙ειπών εν τη αυτού εκθέσει τας αυτάς τρεις θείας των ονομάτων δυνάμεις μίαν είναι δύναμιν και κράτος του μόνου θεού,ον ουδείς ορά,ήστινος δυνάμεως ουδείς δύναται γνώναι ιδέαν ή φύσιν∙εξ αυτής δε της δυνάμεως τα πάντα γεγενήσθαι…»
(Μήτις,Φάνης,Ηρικεπαίος∙αυτό ερμηνεύεται στην κοινή γλώσσα ως φρόνηση,φως,ζωοδότης∙αφού είπε[ενν.ο Ορφεύς] στην αφήγησή του ότι αυτές οι τρεις θεϊκές δυνάμεις των ονομάτων είναι μία δύναμη και το κράτος του μοναδικού θεού,τον οποίον κανείς δεν βλέπει,δύναμη,της οποίας κανείς δεν μπορεί να κατανοήσει την μορφή ή την φύση∙κι ότι τα πάντα έχουν γεννηθεί από αυτή την δύναμη…)

Μέθοδοι προβολής των επιχειρημάτων μας σε μία συζήτηση.

«Αυξήσεις δε και ταπεινώσεις [και] συλλήβδην άπαντα τα τοιαύτα τόνδε τον τρόπον μετιών,πρώτον μεν αποφαίνων,ώσπερ αρτίως μετήλθον,υπό τουτουί πολλά γεγενημένα ή κακά ή αγαθά.εις μεν ουν τρόπος της αυξήσεως ούτος,δεύτερος δε κεκριμένον μέγα φέρειν,αν μεν επαινής,αγαθόν,αν δε ψέγης,κακόν,είτα παριστάναι το υπό σου λεγόμενον και παραβάλλειν προς άλληλα,του μεν υπό σαυτού λεγομένου τα μέγιστα διεξιόντα,του δε ετέρου τα ελάχιστα,και ούτω μέγα φανείται.τρίτος δε προς το υπό σαυτού λεγόμενον αντιπαραβάλλειν τουλάχιστον των υπό την αυτήν ιδέαν πιπτόντων∙φανείται γαρ ούτω το υπό σου λεγόμενον μείζον,ώσπερ οι μέτριοι τα μεγέθη φαίνονται μείζους,όταν προς βραχυτέρους παραστώσιν.έσται δε και ώδε πάντως αύξειν∙ει κέκριται μέγα αγαθόν [τούτο],τούτω [τι] εναντίον εάν λέγης,μέγα κακόν φανείται.ωσαύτως δε ει νομίζεται μέγα κακόν,εάν τούτω εναντίον λέγης,μέγα αγαθόν φανείται.έστι δε και ώδε μεγάλα ποιείν τα αγαθά ή τα κακά,εάν αποφαίνης αυτόν [πράξαντα] εκ διανοίας,συμβιβάζων ως εκ πολλού προενόησεν,ως πολλών επεβάλλετο,ως πολύν χρόνον έπραττεν,ως ουδείς άλλος πρότερος τούτοις ενεχείρησεν,ως μετά τούτων έπραξε μεθ’ων ουδείς άλλος,ως επί τούτοις μεθ’ ους ουδείς έτερος,ως εκών,ως εκ προνοίας,ως ει πάντες τούτω ίσως ποιοίμεν,ευδαιμονοίμεν αν ή φαύλως πράττοιμεν.χρη δε και εικάζοντα συμβιβάζειν και εποικοδομούντα το έτερον ως επί το έτερον αύξειν τρόπω τοιώδε∙όστις δε των φίλων κήδεται,τούτον εικός και τους αυτού γονείς τιμάν∙όστις δε τους γονείς τιμά,ούτος και την πατρίδα την εαυτού βουλήσεται ευ ποιείν.συλλήβδην δε,εάν πολλών αίτιον αποφαίνης,εάν τε αγαθών εάν τε κακών,μεγάλα φανείται.[δει] δε και σκοπείν,πότερον μείζον φανείται το πράγμα κατά μέρη διαιρούμενον ή καθόλου λεγόμενον∙οποτέρως αν ουν μείζον η,τούτον τον τρόπον αυτό δει λέγειν».


(Όσον αφορά δε την μεγαλοποίηση και τον υποβιβασμό[ενν.των επιχειρημάτων],σε γενικές γραμμές θα βρεις όλα ανεξαιρέτως [ενν.που χρειάζεσαι],εάν ακολουθήσεις αυτήν εδώ την μέθοδο,όπως ανέπτυξα μόλις πριν,πρώτα απ’όλα δείχνοντας ότι από τον συγκεκριμένο άνθρωπο έχουν γίνει πολλά καλά ή κακά.Ένας ,λοιπόν,τρόπος μεγαλοποίησης είναι αυτός,δεύτερος να αναφέρεις κάτι που έχει κριθεί-μεγάλο αγαθό,εάν επαινείς,και μεγάλο κακό,εάν ψέγεις.Έπειτα να παρουσιάζεις αυτό που λες και να τα παραβάλλεις μεταξύ τους,μιλώντας με τα καλύτερα λόγια γι’αυτό που λες εσύ και με τα πιο ασήμαντα για το άλλο.Και έτσι θα φανεί σπουδαίο.Τρίτος τρόπος είναι να αντιπαραβάλλεις αυτό που λες με τα πιο ασήμαντα απ’όσα εμπίπτουν στην ίδια κατηγορία∙γιατί έτσι θα φανεί αυτό που λες εσύ πιο σπουδαίο,όπως ακριβώς οι μέτριοι στο ύψος φαίνονται μεγαλύτεροι,εάν τύχει να σταθούν δίπλα σε πιο κοντούς.Θα μπορείς ακόμη να μεγαλοποιείς τα πράγματα σε κάθε περίπτωση με τον εξής τρόπο:εάν κάτι έχει κριθεί μεγάλο αγαθό,σε περίπτωση που αναφέρεις το αντίθετό του,θα φανεί μεγάλο κακό.Κατά τον ίδιο τρόπο,αν θεωρείται μεγάλο κακό,σε περίπτωση που αναφέρεις το αντίθετό του,θα φανεί μεγάλο καλό.Υπάρχει και ο εξής τρόπος να μεγαλοποιήσεις τα καλά ή κακά:εάν δείξεις ότι αυτός ενήργησε κατόπιν σκέψηςαποδεικνύοντας λογικά ότι το σκέφτηκε πολύ καιρό πριν,ότι πολλά σχεδίαζε να πράξει,ότι το έπραττε επί πολύ χρόνο,ότι κανείς άλλος προηγουμένως δεν επιχείρησε αυτά τα πράγματα,ότι τα έπραξε μαζί με ανθρώπους,με τους οποίους δεν είχε συμπράξει κανείς άλλος,ή μετά από ανθρώπους,μετά από τους οποίους δεν το είχε διαπράξει κανείς άλλος,ότι το έκανε με την θέλησή του,ότι το έκανε με πρόνοια,ότι,εάν όλοι κάναμε κάτι ανάλογο,θα ευτυχούσαμε ή θα δυστυχούσαμε.Πρέπει επίσης να αποδεικνύεις λογικά,βασιζόμενος σε πιθανολογήσεις,και «οικοδομώντας» περαιτέρω τον λόγο σου να μεγαλοποιήσεις τα πράγματα με τον εξής τρόπο:όποιος φροντίζει για τους φίλους του,είναι φυσικό να τιμά και τους γονείς του∙όποιος,πάλι,τιμά τους γονείς του,αυτός και την πατρίδα του θα θέλει να ευεργετήσει.Γενικά δε,αν παρουσιάσεις κάποιον υπεύθυνο για πολλά,είτε αγαθά είτε κακά,θα φανούν μεγάλα.Πρέπει,επίσης,να εξετάζεις,σε ποια από τις δύο περιπτώσεις το πράγμα θα φανεί μεγαλύτερο,αν διαιρεθεί σε μέρη ή αν αναφερθεί ως σύνολο.Με όποιον ,λοιπόν,από τους δύο τρόπους φαίνεται σπουδαιότερο,με αυτόν τον τρόπο πρέπει να το αναφέρεις).



(Πηγή:Από το εγχειρίδιο ρητορικής «Ρητορική προς Αλέξανδρον»).

Μια συμβουλή προς...εργένηδες.

«α’. Κλεόβουλος Ευαγόρου Λίνδιος έφη:
«…γαμείν εκ των ομοίων∙εάν γαρ εκ των κρειττόνων,δεσπότας,ου συγγενείς κτήσηι».

(Ο Κλεόβουλος,ο γιος του Ευαγόρου,ο Λίνδιος είπε:
Να παίρνεις γυναίκα από την ίδια κοινωνική τάξη∙γιατί,αν πάρεις από ανώτερη,θα αποκτήσεις αφέντες και όχι συγγενείς).

(Πηγή:ΣΤΟΒ. ΙΙΙ 1,172 Δημητρίου Φαληρέως Των επτά σοφών αποφθέγματα).

Η εντολή της νηστείας από τον φιλόσοφο Εμπεδοκλή.

ΠΛΟΥΤ.Περί αοργησ. 16 464 Β:
«το μεν του Εμπεδοκλέους μέγα και θείον ηγούμην το νηστεύσαι κακότητος».

(Μεγάλη και θεϊκή θεώρησα την ρήση του Εμπεδοκλέους:«νήστευε από την κακία»).

Πότε ο άνθρωπος θα γίνει φίλος με τον εαυτό του.

«…επειδή γαρ ο φίλος εστίν,ως φαμέν,όταν βουλώμεθα σφόδρα φίλον ειπείν,μία φαμέν ψυχή η εμή και η τούτου∙επεί ουν εστι της ψυχής πλείω μέρη,τότ’ έσται μία ψυχή,όταν συμφωνώσι προς άλληλα ο τε λόγος και τα πάθη [ούτω γαρ μία έσται]∙ώστε μιας γενομένης έσται προς αυτόν φιλία.Αύτη δ’ έσται η προς αυτόν φιλία εν τω σπουδαίω∙τούτω γαρ μόνω τα της ψυχής ευ έχουσιν μέρη προς άλληλα τω μη διαφέρεσθαι,επει ο γε φαύλος ουδέποτ’ εστίν αυτός αυτώ φίλος,μάχεται γαρ αεί εαυτώ».

(Επειδή,όπως λέμε,ο φίλος είναι ,όταν θέλουμε να ομιλήσουμε για πολύ καλό φίλο,εκείνος που έχει μία ψυχή με εμάς∙αφού,λοιπόν,η ψυχή έχει περισσότερα του ενός μέρη,τότε θα υπάρξει μια ψυχή,όταν ομονοούν μεταξύ τους η λογική και τα πάθη [γιατί έτσι θα γίνει μία][*σημ.:θεμελιώδης αρχή της αριστοτέλειας φιλοσοφίας για την ψυχή είναι ότι η τελευταία αποτελείται,καταρχήν,από δύο μέρη,το λογικόν και το άλογον∙στο άλογον μέρος της ψυχής βρίσκονται τα πάθη,στα οποία αναφέρεται ο συγγραφέας εδώ)∙ώστε,αν γίνει μία η ψυχή,θα υπάρξει φιλία προς τον εαυτό μας.Αυτή δε η φιλία προς τον εαυτό μας θα πραγματωθεί στον σπουδαίο άνθρωπο∙γιατί μόνο σ’ αυτόν τα μέρη της ψυχής έχουν καλές διαθέσεις αμοιβαία,ώστε να μη διαφέρουν,επειδή βεβαίως ο φαύλος ουδέποτε είναι φίλος με τον εαυτό του και πάντα τον αντιμάχεται).





(Πηγή:«Ηθικά Μεγάλα Β’»,μία σύνοψη όλων των αριστοτελικών παραδόσεων).

Ο ορισμός της αρχοντιάς από τον Διογένη.

Διογένους
«Διογένης πυνθανομένου τινός τίνες των ανθρώπων ευγενέστατοι,«οι καταφρονούντες» είπε «πλούτου,δόξης,ηδονής,ζωής,των δ’ εναντίων υπεράνω όντες πενίας,αδοξίας,πόνου,θανάτου».

(Ο Διογένης,όταν κάποιος τον ρωτούσε ποιοι άνθρωποι έχουν πολύ μεγάλη αρχοντιά,είπε:«Όσοι περιφρονούν τον πλούτο,την δόξα,την ηδονή και την ζωή και είναι υπεράνω από τα αντίθετά τους,την φτώχεια,την αδοξία,τον πόνο και τον θάνατο»).



(Πηγή:Από το Κεφάλαιο «Οποίον χρη είναι τον ευγενή» εκ του «Ανθολογίου» του Ιωάννου Στοβαίου).

Το αρχαίο ελληνικό άγαλμα ως σύμβολο του θείου μεγαλείου.

Το 105 μ.Χ. ο φιλόσοφος Δίων «Χρυσόστομος» εξεφώνησε μπροστά στο γιγάντιο άγαλμα του Δία στην Ολυμπία,στη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων,την ομιλία του «Ολυμπικός ή περί της πρώτης του Θεού εννοίας».Έχει χαρακτηρισθεί ως ένα από τα σημαντικότερα κείμενα στην ιστορία των θρησκειών.Ο ανατρεπτικός λόγος του φιλοσόφου αντιμάχεται τις δεισιδαιμονίες της εποχής του και προσεγγίζει την σχέση του ανθρώπου με το θείον.Το ακόλουθο απόσπασμα είναι ενδεικτικό της σκέψης του φιλοσόφου:

«…σύνεσιν και λόγον ειληφότες παρ’ αυτού,άτε δη περιλαμπόμενοι πάντοθεν θείοις και μεγάλοις φάσμασιν ουρανού τε και άστρων,έτι δε ηλίου και σελήνης,νυκτός τε και ημέρας εντυγχάνοντες ποικίλοις και ανομοίοις είδεσιν,όψεις τε αμηχάνους ορώντες και φωνάς ακούοντες παντοδαπάς ανέμων τε και ύλης και ποταμών και θαλάττης,έτι δε ζώων ημέρων και αγρίων,αυτοί τε φθόγγον ήδιστον και σαφέστατον ιέντες και αγαπώντες της ανθρωπίνης φωνής το γαύρον και επιστήμον,επιθέμενοι σύμβολα τοις εις αίσθησιν αφικνουμένοις,ως παν το νοηθέν ονομάζειν και δηλούν,ευμαρώς απείρων πραγμάτων και μνήμας και επινοίας παραλαμβάνοντες.πώς ουν αγνώτες είναι έμελλον και μηδεμίαν έξειν υπόνοιαν του σπείραντος και φυτεύσαντος και σώζοντος και τρέφοντος,πανταχόθεν εμπιπλάμενοι της θείας φύσεως διά τε όψεως και ακοής συμπάσης τε ατεχνώς αισθήσεως;νεμόμενοι μεν επί γης,ορώντες δ’ εξ ουρανού φως,τροφάς δε αφθόνους έχοντες,ευπορήσαντος και προπαρασκευάσαντος του προπάτορος θεού [……………………..] νουν γαρ και φρόνησιν αυτήν μεν καθ’ αυτήν ούτε τις πλάστης ούτε τις γραφεύς εικάσαι δυνατός έσται∙αθέατοι γαρ των τοιούτων και ανιστόρητοι παντελώς πάντες.το δε εν ω τούτο γιγνόμενόν εστιν ουχ υπονοούντες,αλλ’ ειδότες,επ’ αυτό καταφεύγομεν,ανθρώπινον σώμα ως αγγείον φρονήσεως και λόγου θεώ προσάπτοντες,ενδεία και απορία παραδείγματος τω φανερώ τε και εικαστώ το ανείκαστον και αφανές ενδείκνυσθαι ζητούντες,συμβόλου δυνάμει χρώμενοι,κρείττον ή φασι των βαρβάρων τινάς ζώοις το θείον αφομοιούν κατά σμικράς και ατόπους αφορμάς [..…………………]την δε ανθρώπων και θεών ξυγγένειαν αυτό που το της μορφής όμοιον ον ήδη σύμβολον∙τον δε Φίλιον και Ικέσιον και Ξένιον και Φύξιον και πάντα τα τοιαύτα απλώς η φιλανθρωπία και το πράον και το χρηστόν εμφαινόμενα προσομοιοί∙τον δε Κτήσιον και τον Επικάρπιον η τε απλότης και η μεγαλοφροσύνη,δηλουμένη διά της μορφής∙ατεχνώς γαρ διδόντι και χαριζομένω μάλιστα προσέοικε ταγαθά.Ταύτα μεν ουν ως οίον τε ην εμιμησάμην,άτε ουκ έχων ονομάσαι.συνεχώς δε αστράπτοντα επί πολέμω και φθορά πλήθους ή επ’ όμβρων υπερβολή ή χαλάζης ή χιόνος,ή τανύοντα κυανήν ίριν,του πολέμου ξύμβολον,ή αστέρα πέμποντα ξυνεχείς σπινθήρας αποβάλλοντα,δεινόν τέρας ναύταις ή στρατιώταις,ή επιπέμποντα έριν αργαλέαν Έλλησι και βαρβάροις,ώστε έρωτα εμβάλλειν πολέμου και μάχης άπαυστον κάμνουσιν ανθρώποις και απειρηκόσιν∙ουδέ γε ιστάντα επί πλάστιγγος ανθρώπων ημιθέων κήρας ή στρατοπέδων όλων,αυτομάτω ροπή κρινομένας∙ουκ ην διά της τέχνης μιμείσθαι∙ου μη ουδέ παρόν ηθέλησά γ’αν ποτε…».


(Πήραν[ενν. οι πρώτοι άνθρωποι] από τον θεό την νοημοσύνη και τον Λόγο και από παντού δέχονταν την λάμψη των μεγάλων θεϊκών φασμάτων του ουρανού και των άστρων και του ηλίου και της σελήνης,αντικρύζοντας νύχτα και μέρα ποικίλες και ανόμοιες μορφές και εικόνες ανεξήγητες και ακούγοντας φωνές κάθε είδους,των ανέμων και του δάσους και των ποταμών και της θάλασσας κι ακόμη των ήμερων και άγριων ζώων∙και οι ίδιοι προφέροντας φθόγγους γλυκύτατους και σαφέστατους και απολαμβάνοντας την ειδημοσύνη και το υπερήφανον της ανθρώπινης φωνής,έδιναν συμβολικές ονομασίες σε όσα υπέπιπταν στην αντίληψή τους,ώστε να μπορούν να ονομάζουν και να εκφράζουν κάθε σκέψη τους,αποκτώντας έτσι εύκολα μνήμες και έννοιες απείρων πραγμάτων.Πώς θα μπορούσαν,λοιπόν,να αγνοήσουν και να μην υποψιασθούν καν την ύπαρξη εκείνου που έσπειρε και φύτεψε και διέσωσε και έθρεψε,όταν η όρασή και η ακοή τους και όλες οι αισθήσεις τους πλημμύριζαν από την θεία φύση;Κατοικούσαν μεν την γη,όμως έβλεπαν το φως να έρχεται απ’τον ουρανό,είχαν δε άφθονη τροφή,γιατί ο θεός,ο πρόγονός τους,την είχε προπαρασκευάσει και παράσχει με αφθονία[…………….]Γιατί τον νου και την φρόνηση καθαυτές ούτε κάποιος γλύπτης ούτε ζωγράφος δεν είναι ικανός να τις απεικονίσει∙δεν τις έχουν δει και τις αγνοούν εντελώς όλοι.όμως καταφεύγουμε όχι σ’αυτό που υποψιαζόμαστε,αλλά σ’αυτό που γνωρίζουμε ότι αποτελεί εκδήλωση της διάνοιας∙και προσδίδουμε στο θεό ανθρώπινο σώμα ως δοχείο φρονήσεως και λογικής,γιατί στερούμαστε ενός προτύπου,στην προσπάθειά μας να δείξουμε,με κάποιο ορατό και απεικονίσιμο πράγμα,το αόρατο που είναι αδύνατον να απεικονισθεί.Και χρησιμοποιούμε την δύναμη του συμβόλου καλύτερα από κάποιους βαρβάρους που,όπως λένε,εξομοιώνουν το θείον με ζώα,για μικρές και παράδοξες αφορμές [………………..]Η ίδια η ανθρώπινη μορφή του[ενν. του Διός]-ήδη παλιό σύμβολο-δηλώνει την συγγένεια μεταξύ ανθρώπων και θεών∙η φιλανθρωπία,η αρετή και η πραότητα της μορφής του το ότι είναι θεός της φιλίας,προστάτης των ικετών,προστάτης των ξένων και των φυγάδων∙ενώ η απλότητα και η μεγαλοφροσύνη της όψης του προσομοιάζουν σε έναν θεό προστάτη της περιουσίας και της καρποφορίας∙γιατί στ’ αλήθεια ο θεός μοιάζει σαν να δίνει και να χαρίζει αγαθά.Αυτά ,λοιπόν,τα γνωρίσματα,όσο μπορούσα,τα απεικόνισα[σημ. όχι φυσικά ο φιλόσοφος,εδώ ο Δίων φαντάζεται τι θα έλεγε ο γλύπτης Φειδίας για το αριστούργημά του στην Ολυμπία],μιας και δεν μπορούσα να το κατονομάσω.όμως τον θεό που εκτοξεύει συνεχώς αστραπές ως προμήνυμα πολέμου και πολύ θάνατο ή καταιγίδα ή χαλάζι ή χιόνι ή τον θεό που τεντώνει το βαθυγάλαζο ουράνιο τόξο,το σύμβολο του πολέμου,που στέλνει διάττοντα αστέρα,φοβερό σημάδι για τους ναύτες ή τους στρατιώτες,ή που στέλνει την σκληρή Έριδα στους Έλληνες και τους βαρβάρους,ώστε να εμπνέει στους αποκαμωμένους και απηυδισμένους ανθρώπους έναν ακαταμάχητο έρωτα για τον πόλεμο και την μάχη∙ούτε, βέβαια,τον θεό που βάζει πάνω στη ζυγαριά ανθρώπους ημίθεους ή ολόκληρα στρατόπεδα,που κρίνονται από μια τυχαία ροπή της πλάστιγγας∙αυτόν τον θεό δεν ήταν δυνατόν να τον παραστήσω με την τέχνη μου∙ούτε θα το’ θελα ποτέ,ακόμα κι αν ήταν δυνατό).




(Πηγή:«Ολυμπικός ή περί της πρώτης του Θεού εννοίας» του φιλοσόφου Δίωνος «Χρυσοστόμου»).

Ένα παράδειγμα ελληνικής φιλοξενίας.

Στο ακόλουθο απόσπασμα ο φιλόσοφος Δίων μας παρουσιάζει μια φανταστική διήγηση ενός Ευβοέως,σε κάποια κώμη της Εύβοιας(τα ονόματα δεν έχουν σημασία για τον συγγραφέα,καθώς στόχος του είναι να προβάλλει αξίες και όχι γεγονότα).Ένας φτωχός κτηνοτρόφος της Εύβοιας σέρνεται συκοφαντούμενος ενώπιον του δήμου για εκμετάλλευση της δημόσιας περιουσίας.Η αγαθότητά του και κυρίως το αίσθημα της φιλοξενίας που τον διακρίνει τελικά τον απαλλάσσουν από την αβάσιμη κατηγορία.Στην συνέλευση του δήμου παρευρίσκεται και ένας ευεργετηθείς,ο Σωτάδης,ο οποίος αναγνωρίζει τον καλό άνθρωπο,που του έζησε τη ζωή και με παρρησία τον υπερασπίζεται ενώπιον του λαού και του άρχοντα.Ο Δίων εν γένει στο έργο του «Κυνηγός» προβάλλει με τον πάντα γλαφυρό τρόπο του την ανιδιοτέλεια και την φιλοξενία των φτωχών ανθρώπων του λαού,που δεν διστάζουν να μοιρασθούν τα φτωχικά τους υπάρχοντα με τους ξένους.Είναι ένας ύμνος στην φιλοξενία και την αγνότητα των άδολων κατοίκων της υπαίθρου.

«…ετύχομεν δε πλέοντες εν τη Σωκλέους νηί τρίτον έτος.και διαφθαρείσης της νεώς περί τον Καφηρέα παντελώς ολίγοι τινες εσώθημεν από πολλών.τους μεν ουν πορφυρείς ανέλαβον∙είχον γαρ αυτών τινες αργύριον εν φασκωλίοις.ημείς δε γυμνοί παντελώς εκπεσόντες δι’ ατραπού τινος εβαδίζομεν,ελπίζοντες ευρήσειν σκέπην τινα ποιμένων ή βουκόλων,κινδυνεύοντες υπό λιμού τε και δίψους διαφθαρήναι.και μόλις ποτέ ήλθομεν επί σκηνάς τινας,και στάντες εβοώμεν.προελθών δε ούτος εισάγει τε ημάς ένδον και ανέκαε πυρ ουκ αθρόον,αλλά κατ’ ολίγον∙και τον μεν ημών αυτός ανέτριβε,τον δε η γυνή στέατι∙ου γαρ ην αυτοίς έλαιον.τέλος δε ύδωρ κατέχεον θερμόν,έως ανέλαβον απεψυγμένους.έπειτα κατακλίναντες και περιβαλόντες οις είχον παρέθηκαν φαγείν ημίν άρτους πυρίνους,αυτοί δε κέγχρον εφθήν ήσθιον.έδωκαν δε και οίνον ημίν πιείν,ύδωρ αυτοί πίνοντες,και κρέα ελάφεια οπτώντες άφθονα,τα δε έψοντες∙τη δ’ υστεραία βουλομένους απιέναι κατέσχον επί τρεις ημέρας.έπειτα προύπεμψαν εις το πεδίον,και απιούσι κρέας έδωκαν και δέρμα εκατέρω πάνυ καλόν.εμέ δε ορών εκ της κακοπαθείας έτι πονήρως έχοντα ενέδυσε χιτώνιον,της θυγατρός αφελόμενος∙εκείνη δε άλλο τι ράκος περιεζώσατο.τούτο,επειδή εν τη κώμη εγενόμην,απέδωκα.ούτως ημείς γε υπό τούτου μάλιστα εσώθημεν μετά τους θεούς…»


(Πριν από τρία χρόνια έτυχε να ταξιδεύουμε με το πλοίο του Σωκλέους.Το καράβι τσακίστηκε στον Καφηρέα και από τους πολλούς επιβάτες σωθήκαμε πολύ λίγοι.Κάποιους,λοιπόν,τους περιμάζεψαν οι ψαράδες της πορφύρας-καθώς μερικοί απ’αυτούς είχαν χρήματα στα πουγκιά τους.Εμείς,όμως,που εκβραστήκαμε εντελώς γυμνοί,ακολουθήσαμε ένα μονοπάτι,ελπίζοντας να βρούμε κάποια στάνη τσοπάνων ή βουκόλων,και κινδυνεύοντας να πεθάνουμε από πείνα και δίψα.Και μόλις και μετά βίας φτάσαμε σε κάποιες σκηνές και,αφού σταθήκαμε,αρχίσαμε να φωνάζουμε.Βγήκε δε αυτός εδώ,μας έβαλε μέσα και άναψε φωτιά,την οποία δυνάμωσε όχι απότομα,αλλά σιγά σιγά.Και άρχισαν να μας τρίβουν με λίπος,τον ένα αυτός και τον άλλο η γυναίκα του-γιατί λάδι δεν είχαν∙και στο τέλος μας περιχύνανε με ζεστό νερό,έως ότου μας συνέφεραν απ’το ξεπάγιασμα.Έπειτα,αφού μας έβαλαν και ξαπλώσαμε και μας σκέπασαν με ό,τι είχαν,μάς προσέφεραν να φάμε ψωμί σταρένιο,ενώ οι ίδιοι έτρωγαν κεχρί βρασμένο.Μας έδωσαν να πιούμε και κρασί,ενώ αυτοί έπιναν νερό,και άφθονο κρέας ελαφίσιο,βραστό και ψητό.Την επόμενη ημέρα θελήσαμε να φύγουμε,αλλά μας κράτησαν τρεις ημέρες.Έπειτα μας ξεπροβόδισαν ως την πεδιάδα και έδωσαν στον καθένα μας κρέας και από ένα πολύ ωραίο δέρμα.Και επειδή έβλεπε ότι ήμουν ακόμα σε άσχημη κατάσταση απ’την ταλαιπωρία,με έντυσε με ένα μικρό χιτώνα,που τον πήρε απ’την κόρη του∙εκείνη ζώστηκε με ένα άλλο κουρέλι.Όταν φτάσαμε στο χωριό,τής επέστρεψα το χιτώνιο.Έτσι,πρώτα οι θεοί,σωθήκαμε,κυρίως χάρη σ’αυτόν).





(Πηγή:Ο «Κυνηγός» του φιλοσόφου Δίωνος «Χρυσοστόμου»).

Η φύση της φιλίας μας με τον Θεό,κατά τον κυνικό Διογένη.

«…ομοίως δε και φιλίαν ουκ άλλην ή το ταυτά βούλεσθαι και διανοείσθαι,ομόνοιάν τινα ούσαν;»

(Ομοίως και η «φιλία» με τον Θεό δεν είναι άλλο παρά ταυτότητα επιθυμιών και σκέψης,ένα είδος ομό-νοιας).



(Πηγή:Από τον Διάλογο του Αλεξάνδρου με τον Διογένη,όπως μας τον διασώζει ο φιλόσοφος Δίων «Χρυσόστομος»).

Ποιος είναι ο μεγαλύτερος εχθρός του ανθρώπου.

«[ΔΙΟΓΕΝΗΣ]…Πάλαι γαρ,είπε,λέγω,συ δε ουκ ακούεις,ότι συ αυτώ μάλιστα έχθιστος ει και πολεμιώτατος,μέχρι αν ης κακός και ανόητος.και ούτος,έφη,εστίν ανήρ,ον συ αγνοείς,ως ουδένα άλλον.ουδείς γαρ των αφρόνων και πονηρών επίσταται εαυτόν.ου γαρ αν τούτο πρώτον προσέταττεν ο Απόλλων ως χαλεπώτατον εκάστω,γνώναι εαυτόν.ή ου την αφροσύνην ηγή μεγίστην και τελεωτάτην πασών νόσον και βλάβην τοις έχουσι και τον άφρονα άνδρα αυτόν αυτώ βλαβερώτατον;…»

(«Εδώ και ώρα»,είπε,«σου το λέω,αλλά δεν ακούς,ότι εσύ είσαι ο μεγαλύτερος εχθρός και πολέμιος του εαυτού σου,όσο είσαι κακός και ανόητος.Και αυτός»,είπε,«είναι ο άνθρωπος που αγνοείς,όσο κανέναν άλλο.Γιατί κανένας ανόητος και κακός δεν γνωρίζει τον εαυτό του.Διαφορετικά,δεν θα ώριζε ο Απόλλων το γνώθι σαυτόν ως πρώτο καθήκον,κρίνοντάς το ως το δυσκολότερο για κάθε άνθρωπο.Ή μήπως δεν νομίζεις ότι η αφροσύνη είναι η μεγαλύτερη και σοβαρότερη απ’όλες τις αρρώστιες και βλαβερή σε όσους την έχουν,και δεν θεωρείς τον άφρονα άνθρωπο πάρα πολύ βλαβερό προς τον εαυτό του;»).



(Πηγή:Από τον Διάλογο του Αλεξάνδρου με τον Διογένη,όπως μας τον διασώζει ο φιλόσοφος Δίων «Χρυσόστομος»).

Η έννοια του «πανταχού παρόντος» θεού στους αρχαίους.

Ο χριστιανικός Θεός είναι,όπως μας αποκαλύπτει η Ορθόδοξη Εκκλησία,ο «πανταχού παρών και τα πάντα πληρών».Η έννοια του «πανταχού παρόντος» θεού ενυπάρχει ήδη στην αρχαία ελληνική σκέψη,όπως μας φανερώνει το ακόλουθο χωρίο:

ΦΙΛΗΜ. Απ. 91:
«…ούτος είμ’ εγώ,Αήρ,ον αν τις ονομάσειε και Δία…ουκ έστιν τόπος,ου μην ‘στιν Αήρ∙ο δε παρών απανταχού πάντ’ εξ ανάγκης οίδε πανταχού παρών».

(Αυτός είμαι εγώ,ο Αέρας,τον οποίο κάποιος θα έλεγε και Δία…Δεν υπάρχει τόπος,όπου δεν είναι ο Αέρας∙κι ο πανταχού παρών όλα τα ξέρει σίγουρα,αφού είναι παντού).

Η αρχαία προέλευση δύο πολύ γνωστών φράσεων.

1. [ΧΑΡΜΙΔΗΣ] «Ουκούν επεί τοιαύτη εκείνη,αφηρήσθω μεν ήδη το διατείχισμα,περιβάλλωμεν δε αλλήλους και φιλώμεν και αληθώς συνώμεν∙Φιλημάτιον δε πολλά χαιρέτω»
(Αφού,λοιπόν,τέτοια είναι εκείνη,να αφαιρεθεί τώρα το «τείχος»,για να αγκαλιάσουμε ο ένας τον άλλον και να φιληθούμε και να συνευρεθούμε πραγματικά∙η δε Φιλημάτιον ας πάει στο καλό).
Σήμερα λέγεται η ίδια έκφραση ,ελαφρώς διαφορετικά, ως «χαιρετίσματα»!
(Πηγή:Από τον Διάλογο «Τρύφαινα και Χαρμίδης» των «Εταιρικών Διαλόγων» του Λουκιανού).


2. [ΠΑΝΝΥΧΙΣ] «Τίς γένωμαι;πώς αν με η γη καταπίοι;»
(Τί θα γίνω;Δεν ανοίγει η γη να με καταπιεί;).
(Πηγή:Από τον Διάλογο «Δορκάς και Παννυχίς και Φιλόστρατος και Πολέμων» των «Εταιρικών Διαλόγων» του Λουκιανού).

Η γη είναι στρογγυλή,κατά τον Αρχέλαο(5ος π.Χ. αιών.)

Ο Αρχέλαος ο Αθηναίος(ή Μιλήσιος) ήταν φιλόσοφος του 5ου π.Χ. αιώνος,μαθητής του Αναξαγόρα του Κλαζομένιου και δάσκαλος του Σωκράτους.Στο ακόλουθο απόσπασμα διακρίνεται η παρατηρητικότητα και η οξύνοια του φιλοσόφου:

ΙΠΠΟΛ. Αιρ. έλεγχ. Ι 9 (1):
«…σημείον δε φέρει της κοιλότητος,ότι ο ήλιος ουχ άμα ανατέλλει τε και δύεται πάσιν,όπερ έδει συμβαίνειν,είπερ ην ομαλή…».

(Ως απόδειξη δε του κοίλου σχήματος [ενν. της γης] αναφέρει ότι ο ήλιος δεν ανατέλλει και δεν δύει ταυτόχρονα για όλους τους ανθρώπους,όπως θα έπρεπε να συμβαίνει,εάν η γη ήταν επίπεδη).

Η ανάγκη συνύπαρξης και συνεργασίας των κοινωνικών τάξεων.

Το 494 π.Χ. οι πληβείοι της Ρώμης εγκατέλειψαν την πόλη,αρνούμενοι να υπηρετήσουν την πατρίδα στους πολέμους κατά της ιταλικής πολεμικής φυλής των Σαβίνων,γιατί οι πατρίκιοι αρνήθηκαν να τηρήσουν τις υποσχέσεις τους προς τον λαό για δικαιοσύνη και μετριοπάθεια.Οι πλούσιοι της εποχής ήθελαν τους φτωχούς Ρωμαίους μόνο ως πολεμιστές και υπερασπιστές των συμφερόντων τους.Οι στιγμές ήταν πολύ κρίσιμες για την Ρώμη,που κινδύνευε με αφανισμό,καθώς οι Σαβίνοι,αντιλαμβανόμενοι το χάος που επικρατούσε στην πόλη,εισέβαλαν σ’αυτή και άρχισαν να την πυρπολούν.Χάρη στην παρέμβαση,όμως,της βουλής και την ευφυΐα του απεσταλμένου της,υπάτου Μενηνίου Αγρίππα,επήλθε η συμφιλίωση μεταξύ των κοινωνικών τάξεων της Ρώμης.Το ακόλουθο απόσπασμα μας παραθέτει ο Πλούταρχος:

«…ταύτ’ έδεισεν η βουλή,και τους επιεικείς μάλιστα και δημοτικούς των πρεσβυτέρων εξαπέστειλε.προηγόρει δε Μενήνιος Αγρίππας,και πολλά μεν του δήμου δεόμενος,πολλά δ’ υπέρ της βουλής παρρησιαζόμενος,τελευτώντι τω λόγω περιήλθεν εις σχήμα μύθου διαμνημονευόμενον.έφη γαρ ανθρώπου τα μέλη πάντα προς την γαστέρα στασιάσαι και κατηγορείν αυτής,ως μόνης αργού και ασυμβόλου καθεζομένης εν τω σώματι,των δ’ άλλων εις τας εκείνης ορέξεις πόνους τε μεγάλους και λειτουργίας υπομενόντων∙την δε γαστέρα της ευηθείας αυτών καταγελάν,αγνοούντων ότι την τροφήν υπολαμβάνει μεν εις αυτήν άπασαν,αναπέμπει δ’ αύθις εξ αυτής και διανέμει τοις άλλοις.«ούτος ουν» έφη «και της συγκλήτου λόγος εστίν ω πολίται προς υμάς∙τα γαρ εκεί τυγχάνοντα της προσηκούσης οικονομίας βουλεύματα και πράγματα πάσιν υμίν επιφέρει και διανέμει το χρήσιμον και ωφέλιμον».Εκ τούτου διηλλάγησαν…».

(...Η βουλή τρομοκρατήθηκε απ’αυτά και έστειλε στον λαό τους πιο επιεικείς και αγαπητούς από τους γεροντότερους.Πρώτος μίλησε ο Μενήνιος Αγρίππας και,αφού παρακάλεσε πολύ τον λαό και μίλησε με παρρησία με καλά λόγια για την βουλή,κλείνοντας τον λόγο του αναφέρθηκε σε έναν μύθο,που πέρασε στην αιώνια μνήμη.Είπε,δηλαδή,ότι κάποτε όλα τα μέλη του σώματος εξεγέρθηκαν ενάντια στο στομάχι και το κατηγορούσαν ότι είναι το μόνο μέλος του σώματος που είναι αργόσχολο και αμέτοχο,ενώ τα άλλα μέλη υπομένουν πολλούς κόπους και εργασίες,για να καλύπτουν τις ορέξεις του∙και το στομάχι γελούσε με την ανοησία τους,καθώς αγνοούν ότι δέχεται μεν μέσα του όλη την τροφή,αλλά την ξαναστέλνει και την διανέμει στα άλλα μέλη.Και είπε:«Αυτή,λοιπόν,είναι η απολογία της συγκλήτου προς εσάς,πολίτες∙γιατί τις αποφάσεις και τα θεσπίσματα που λαμβάνει εκεί με σωστή διοίκηση τα επιστρέφει και διανέμει σε όλους εσάς κάθε χρήσιμο και ωφέλιμο πράγμα».Μετά από αυτό συμφιλιώθηκαν…).



(Πηγή:Από τον Βίο του Γαΐου Μαρκίου «Κοριολανού» του Πλουτάρχου,εκ του έργου του «Βίοι παράλληλοι»).

Τι είναι ανδρεία,κατά μία άποψη.

«ανδρεία:η των ανδρών ηλικία.Α. εν τωι Περί ομονοίας»

(Η ανδρεία είναι η ηλικία του άνδρα.Η λέξη αναφέρεται από τον Αντιφώντα-τον Αθηναίο σοφιστή- στο έργο του «Περί ομονοίας»).

Το θείον είναι ανθρώπινη επινόηση,κατά τον Κριτία.

ΑΕΤ. Ι 6,7 (D. 294):
«…ην χρόνος,ότ’ ην άτακτος ανθρώπων βίος και θηριώδης ισχύος θ’ υπηρέτης,ότ’ ουδέν άθλον ούτε τοις εσθλοίσιν ην ούτ’ αυ κόλασμα τοις κακοίς εγίγνετο.κάπειτά μοι δοκούσιν άνθρωποι νόμους θέσθαι κολαστάς,ίνα δίκη τύραννος ήι <ομώς απάντων> την θ’ ύβριν δούλην έχηι εζημιούτο δ’ ει τις εξαμαρτάνοι.έπειτ’ επειδή ταμφανή μεν οι νόμοι απείργον αυτούς έργα μη πράσσειν βίαι,λάθραι δ’ έπρασσον,τηνικαύτα μοι δοκεί <πρώτον> πυκνός τις και σοφός γνώμην ανήρ [γνώναι] <θεών> δέος θνητοίσιν εξευρείν,όπως είη τι δείγμα τοις κακοίσι,καν λάθραι πράσσωσιν ή λέγωσιν ή φρονώσί <τι>.εντεύθεν ουν το θείον εισηγήσατο,ως έστι δαίμων αφθίτωι θάλλων βίωι,νόωι τα’ ακούων και βλέπων,φρονών τα’ άγαν προσέχων τε ταύτα,και φύσιν θείαν φορών,ος παν το λεχθέν εν βροτοίς ακούσεται,<το> δρώμενον δε παν ιδείν δυνήσεται.εάν δε συν σιγήι τι βουλεύηις κακόν,τούτ’ ουχί λήσει τους θεούς∙το γαρ φρονούν <άγαν> ένεστι.τούσδε τους λόγους λέγων διδαγμάτων ήδιστον εισηγήσατο ψευδεί καλύψας την αλήθειαν λόγωι.ναίειν δ’ έφασκε τους θεούς ενταύθ’,ίνα μάλιστ’ αν εξέπληξεν ανθρώπους λέγων,όθεν περ έγνω τους φόβους όντας βροτοίς και τας ονήσεις τωι ταλαιπώρωι βίωι,εκ της ύπερθε περιφοράς,ίν’ αστραπάς κατείδεν ούσας,δεινά δε κτυπήματα βροντής,το τα’ αστερωπόν ουρανού δέμας,Χρόνου καλόν ποίκιλμα τέκτονος σοφού,όθεν τε λαμπρός αστέρας στείχει μύδρος ο θ’ υγρός εις γην όμβρος εκπορεύεται.τοίους δε περιέστησεν ανθρώποις φόβους,δι’ ους καλώς τε τωι λόγωι κατώικισεν τον δαίμον(α) ού<τος> καν πρέποντι χωρίωι,την ανομίαν τε τοις νόμοις κατέσβεσεν…….ούτω δε πρώτον οίομαι πείσαι τινα θνητούς νομίζειν δαιμόνων είναι γένος».


(Υπήρχε εποχή,κατά την οποία η ζωή των ανθρώπων ήταν άτακτη και θηριώδης και υπηρετούσε την ισχύ,όταν ούτε βραβείο για τους καλούς υπήρχε ούτε πάλι τιμωρούνταν οι κακοί.Και έπειτα,μου φαίνεται,οι άνθρωποι θέσπισαν νόμους τιμωρούς,για να εξουσιάζει η δίκη παντού και να έχει την ύβρη δούλη,ετιμωρείτο δε όποιος έκανε σφάλμα.Έπειτα,επειδή οι νόμοι τους εμπόδιζαν να διαπράττουν τα έργα της βίας φανερά,αλλά τα διέπρατταν στα κρυφά,τότε,μου φαίνεται,για πρώτη φορά κάποιος άνδρας ευφυής και σοφός ανακάλυψε για τους θνητούς τον φόβο προς τους θεούς,για να φοβούνται οι κακοί,κι αν ακόμη πράξουν ή πουν ή σκεφτούν κάτι.Έτσι,λοιπόν,εισήγαγε το θείον,ότι δήθεν υπάρχει δαίμων που ζει και ευδαιμονεί με άφθαρτη ζωή,που και ακούει με τον νου και βλέπει και καταλαβαίνει και προσέχει υπερβολικά αυτά και έχει φύση θεϊκή και θα ακούσει ό,τι πούνε οι θνητοί και θα μπορέσει να δει ό,τι κάνουν.Εάν,λοιπόν,σιωπηρά σχεδιάζεις κάποιο κακό,αυτό δεν θα ξεφύγει απ’τους θεούς,γιατί η φρόνηση υπάρχει μέσα τους.Αυτούς τους λόγους λέγοντας έδωσε το πιο γλυκό δίδαγμα,αφού κάλυψε την αλήθεια με λόγο ψεύτικο.Εκεί έλεγε πως κατοικούν οι θεοί,για να τρομάξει τους ανθρώπους πάρα πολύ αναφέροντάς τους,εκεί απ’ όπου ήξερε ότι έρχονται οι φόβοι στους θνητούς και τα οφέλη για την ταλαίπωρη ζωή τους,από τον τόπο της ανώτερης περιφοράς,γιατί ήξερε ότι εκεί κατοικούν οι αστραπές και τα φοβερά κτυπήματα της βροντής και το έναστρο σώμα του ουρανού,το ωραίο κόσμημα του σοφού τεχνίτη Χρόνου,απ’όπου κατεβαίνει ο λαμπρός αστέρας και εκπορεύεται ο υγρός όμβρος προς την γη.Με τέτοιους φόβους τύλιξε τους ανθρώπους και γι’ αυτούς σωστή στα λόγια ώρισε κατοικία για τον δαίμονα και στον κατάλληλο τόπο και με τους νόμους έσβησε την ανομία…………έτσι,νομίζω,έπεισε κάποιος πρώτα τους θνητούς να πιστεύουν ότι υπάρχει το γένος των δαιμόνων).




(Πηγή:Από το σατυρικό δράμα «Σίσυφος» του Αθηναίου πολιτικού και συγγραφέως Κριτία).

Η...ψυχιατρική κλινική της αρχαίας Κορίνθου!

[ΠΛΟΥΤ.] Βίοι των δέκα ρητόρων 1,833c-d:
«[Αντιφών] λέγεται δε τραγωιδίας συνθείναι ιδίαι και συν Διονυσίωι τωι τυράννωι∙έτι δ'ων προς τηι ποιήσει τέχνην αλυπίας συνεστήσατο,ώσπερ τοις νοσούσιν η παρά των ιατρών θεραπεία υπάρχει∙εν Κορίνθωι τε κατεσκευασμένος οίκημά τι παρά την αγοράν προέγραψεν,ότι δύναται τους λυπουμένους διά λόγων θεραπεύειν,και πυνθανόμενος τας αιτίας παρεμυθείτο τους κάμνοντας.νομίζων δε την τέχνην ελάττω ή καθ' αυτόν είναι επί ρητορικήν απετράπη...»

(Λέγεται δε ότι ο σοφιστής Αντιφών ο Αθηναίος[κατά μία άποψη επρόκειτο για τον γνωστό ρήτορα Αντιφώντα τον Ραμνούσιο] συνέθεσε και τραγωδίες και μόνος του και μαζί με τον τύραννο Διονύσιο∙και ενώ ακόμη ησχολείτο με την ποίηση,επινόησε μέθοδο που διώχνει την λύπη,όπως ακριβώς οι ιατροί έχουν θεραπεία για τους αρρώστους∙στην Κόρινθο κατασκεύασε κάποιο οίκημα κοντά στην αγορά και έγραψε στην πόρτα ότι μπορεί να θεραπεύει τους λυπημένους με τους λόγους του,πληροφορούμενος δε τις αιτίες της λύπης τους παρηγορούσε όσους υπέφεραν.Επειδή όμως θεωρούσε ότι η τέχνη αυτή είναι κατώτερη από ό,τι τού αξίζει,στράφηκε στη ρητορική...).