Ο Αριστοτέλης και η ρητορική τέχνη.

Όπως η Λογική έτσι και η Ρητορική έχει για τον Αριστοτέλη προπαιδευτικό χαρακτήρα για τις κύριες φιλοσοφικές επιστήμες.Ο Αριστοτέλης έχει γενικά υπ’όψιν του όσα αναπτύσσει περί ρητορικής ο Πλάτων στο δεύτερο μέρος του «Φαίδρου»,καθώς επίσης και τον Ισοκράτη,ο οποίος με τους μαθητές του ήταν κυρίαρχος του πεδίου της ρητορικής.Σκοπός του Αριστοτέλους είναι,αφού κρίνει,διορθώσει και συμπληρώσει τους προδρόμους του,να δώσει μια γενική θεμελίωση της ρητορικής τέχνης.Η θεμελίωση,όμως,αυτή πρέπει να έχει φιλοσοφικό χαρακτήρα,σύμφωνα με το πρόγραμμα του Πλάτωνος στο δεύτερο μέρος του «Φαίδρου».Έτσι εξηγούνται οι εξηγήσεις που παραλαμβάνει ο Αριστοτέλης από την Λογική και την Διαλεκτική,καθώς και από την Ηθική και την Ψυχολογία,για να στηρίξει την ρητορική ως τέχνη.Η ρητορική είναι μια τέχνη παράλληλη με την διαλεκτική και δεν έχει ορισμένο αντικείμενο.Είναι βέβαια μια τέχνη,η οποία έχει σκοπό «περί έκαστον του θεωρήσαι το ενδεχόμενον πιθανόν».Τα πειστικά και αποδεικτικά μέσα τα διακρίνει ο Αριστοτέλης σε φυσικά και σε έντεχνα.Φυσικά είναι αυτά που δρουν χωρίς την δική μας την προσπάθεια,όπως είναι οι μάρτυρες μιας δίκης ή και τα έγγραφα,ενώ τα έντεχνα κατασκευάζονται από εμάς μεθοδικά.Τα έντεχνα πειστικά και αποδεικτικά μέσα είναι τριών ειδών:α)εκείνα που στηρίζονται στην ηθική ποιότητα του ρήτορος,ο οποίος,όταν μιλάει,για να παρουσιάσει το πράγμα,πείθει με το δικό του κύρος β)εκείνα,τα οποία λεγόμενα απευθύνονται κυρίως στα πάθη των ακροατών και γ)τα καθαρώς λογικά.Αυτός είναι ο λόγος που ο Αριστοτέλης ζητεί από τον ρήτορα να έχει λογική και διαλεκτική μόρφωση,να γνωρίζει τις ηθικές αρχές και συνάμα την φύση των παθών του ανθρώπου.Μεγαλύτερη,όμως,σημασία έχουν τα λογικά πειστικά μέσα,τα οποία ο Αριστοτέλης διακρίνει σε δύο:α)στον λεγόμενο ρητορικό συλλογισμό,τον οποιο ονομάζει «ενθύμημα» και β)στη λεγόμενη ρητορική επαγωγή.Το ενθύμημα έχει μεγαλύτερη σημασία.Είναι μια λογική διαδικασία,όπου από γενικές και ως επί το πλείστον ισχυρές προτάσεις προκύπτει μια καινούργια κρίση.Σημασία έχει ότι το ‘’ενθύμημα’’ είναι ένας συντετμημένος,συνοπτικός συλλογισμός,ο οποίος αποβλέπει να πείσει το πλήθος,το οποίο δεν είναι δεκτικό μακρηγορικών συλλογισμών.Ο Αριστοτέλης διακρίνει «ενθυμήματα» που προκύπτουν από πιθανές προτάσεις και προϋποθέσεις και «ενθυμήματα» που προκύπτουν από ορισμένα σημεία.Τα πρώτα είναι τα επικρατέστερα στη ρητορική,γιατί αυτά πείθουν περισσότερο.Ο Αριστοτέλης διακρίνει τρία γένη των ρητορικών λόγων:το συμβουλευτικό,το δικανικό και το επιδεικτικό.Ο συμβουλευτικός λόγος έχει να κάνει με το μέλλον και ο σκοπός του είναι να δείξει τι είναι ωφέλιμο και τι είναι βλαβερό.Το έργο του συμβουλευτικού λόγου σύγκειται από δύο μέρη:από την προτροπή και από την αποτροπή.Το έργο του δικανικού λόγου αναφέρεται στην κατηγορία ή στην απολογία.Τέλος,ο επιδεικτικός λόγος έχει ως έργο τον έπαινο και τον ψόγο.Τελικός σκοπός της ρητορικής είναι να επηρεάσει τον ακροατή,για να σχηματίσει γνώμη για ένα θέμα.Για να επιτύχει ο σκοπός αυτός,πρέπει από το ένα μέρος ο ρήτωρ να χρησιμοποιήσει λογικά αποδεικτικά μέσα και από το άλλο μέρος πρέπει και ο ίδιος να έχει ενάρετο χαρακτήρα και αναμφισβήτητο ήθος.Εκτός αυτού πρέπει και οι ακροατές να οδηγηθούν σε ανάλογη ψυχική κατάσταση.Κυρίως ο συμβουλευτικός λόγος προϋποθέτει και απαιτεί ενάρετο χαρακτήρα και αναμφισβήτητο ήθος.Ο ρήτωρ που τα διαθέτει αυτά μπορεί να χρησιμοποιήσει και επιχειρήματα που θα αντλήσει από την Ηθική.Εξ άλλου ο δικανικός λόγος προϋποθέτει και απαιτεί την γνώση των παθών και συνεπώς ο δικανικός ρήτωρ θα πρέπει να είναι εξοικειωμένος με την Ψυχολογία και την χαρακτηρολογία.Επίσης ο Αριστοτέλης είναι πραγματικά αξιοθαύμαστος με όσα λέει σχετικά με την νεότητα,το γήρας,την ακμή της ανδρικής ηλικίας,τους ευγενείς,τους πλουσίους,τους πολιτικώς ισχυρούς,αλλά και την γλωσσική έκφραση.