Η αυταπάρνηση του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε'.

Όταν οι πρώτες ειδήσεις για την έκρηξη της Επανάστασης στην Πελοπόννησο έφτασαν στην Κωνσταντινούπολη,το βράδυ της 31ης Μαρτίου,και λίγο αργότερα για την επανάσταση στην ανατολική Στερεά Ελλάδα,ο Σουλτάνος καταλήφτηκε από μεγάλη ταραχή και αντέδρασε,όπως και όταν πριν από ένα μήνα είχε μάθει την κήρυξη της Επαναστάσεως από τον Δημήτριο Υψηλάντη.Ο φόβος που κυριάρχησε ήταν,μήπως πίσω από την επαναστατικές κινήσεις των «ραγιάδων» κρυβόταν στην πραγματικότητα η Ρωσία και η ανησυχία αυτή ανάγκασε την Πύλη αφ’ενός μεν να θεωρεί ως κύριο μέτωπο την Μολδοβλαχία,όπου νωρίτερα είχε δραστηριοποιηθεί ο Υψηλάντης,και,επομένως,να συνεχίζει να αποστέλλει στρατεύματα προς τον Δούναβη,αφ’ετέρου δε να συγκεντρώνει μεγάλες δυνάμεις στρατού και στόλου στην πρωτεύουσα,προς μεγάλη ωφέλεια της Επαναστάσεως στην Ελλάδα,όπου η αντιμετώπισή της,κατά τους πρώτους μήνες,αφέθηκε βασικά στις επιτόπιες τουρκικές δυνάμεις.
Θεωρήθηκε,εξάλλου,από τον Σουλτάνο και τους συμβούλους του,εμφορούμενοι και από αισθήματα εκδικήσεως έναντι των επαναστατών,ότι το αποτελεσματικότερο μέτρο για την μη εξάπλωση της Επαναστάσεως στην Ελλάδα και σε άλλες επαρχίες και την καταστολή της στις ήδη επαναστατημένες περιοχές ήταν η εξαπόλυση τρομοκρατίας.Έτσι,άρχισε από την Κωνσταντινούπολη πρώτα νέο κύμα άγριων διωγμών,που επεκτάθηκε σε όλες σχεδόν τις περιοχές της αυτοκρατορίας,όπου υπήρχαν ελληνικοί πληθυσμοί στην διάθεση των τουρκικών αρχών.Ο οξυδερκής πατριάρχης Γρηγόριος Ε’ αντιλήφθηκε αμέσως,όταν έμαθε την επανάσταση της Πελοποννήσου,ότι θα άρχιζε νέος κύκλος αγριότερων διωγμών.Στη συνάντησή του με τον μεγάλο διερμηνέα της Πύλης Κωνσταντίνο Μουρούζη,αλλά και σε μεταγενέστερες επαφές του με τους επιφανείς Έλληνες της Πόλης,αρνήθηκε σθεναρά να ενδώσει στις πιέσεις να εγκαταλείψει την Κωνσταντινούπολη και να σώσει,έτσι,τον εαυτό του•τα λόγια του,όπως διασώθηκαν(π.χ. από τον Φιλήμονα),είναι ενδεικτικά της μεγάλης αυταπάρνησης του Πατριάρχου και της βούλησής του να θυσιασθεί υπέρ του Έθνους του,πιστεύοντας ότι η θυσία του θα εκτόνωνε την αιμοβόρο διάθεση των Τούρκων,προς σωτηρία του απλού λαού:


«Άφετέ με να πληρώσω εγώ την εκδίκησιν του τυράννου.Είμαι γέρων,καταβαίνων τον τάφον.Το σχήμα μου,η λειτουργία μου,με καλούσιν εις θυσίαν υπέρ του ποιμνίου.Σωθήτε όμως υμείς,διότι έχετε και ηλικίαν και ικανότητα και θέσιν κοινωνικήν,να υπηρετήσετε την πατρίδα».
«Με προτρέπετε εις φυγήν•μάχαιρα θα διέλθη τας ρύμας της Κωνσταντινουπόλεως και λοιπών πόλεων των Χριστιανικών επαρχιών.Υμείς επιθυμείτε,όπως εγώ μετημφιεσμένος καταφύγω εις πλοίον ή κλεισθώ εν οικία οιουδήποτε ευεργετικού ημών πρεσβευτού,ν’ακούω δ’εκείθεν πώς οι δήμιοι κατακρεουργούσι τον χηρεύσαντα λαόν.Ουχί.Εγώ διά τούτο είμαι Πατριάρχης,όπως σώσω το έθνος μου,ουχί δε όπως απολεσθή τούτο διά της χειρός των γενιτσάρων.Ο θάνατός μου ίσως επιφέρει μεγαλυτέραν ωφέλειαν παρά η ζωή μου.Οι ξένοι Χριστιανοί ηγεμόνες δεν θα θεωρήσωσιν αδιαφόρως πώς η πίστις αυτών εξυβρίσθη εν τω προσώπω μου.Οι Έλληνες,οι άνδρες της μάχης,θα μάχωνται μετά μεγαλυτέρας μανίας,όπερ συχνάκις δωρείται την νίκην•εις τούτο είμαι πεπεισμένος.Βλέπετε μεθ’υπομονής εις ό,τι και αν μού συμβή…Ναι ας μη γείνω χλεύασμα των ζώντων•δεν θα ανεχθώ ώστε εις τας οδούς της Οδησσού,της Κερκύρας και της Αγκώνος,διερχόμενος εν μέσω των αγυιών να με δακτυλοδεικτώσι λέγοντες:«Ιδού έρχεται ο φονεύς Πατριάρχης».Αν το έθνος μου σωθή και θριαμβεύση τότε πέποιθα ότι θα μού αποδώση θυμίαμα επαίνου και τιμών,διότι εξεπλήρωσα το χρέος μου…Υπάγω όπου με καλεί ο νους μου,ο μέγας κλήρος του έθνους και ο πατήρ ο ουράνιος,ο μάρτυς των ανθρωπίνων πράξεων».







(Πηγή:«Ιστορία του Ελληνικού Έθνους»,Τόμος ΙΒ,σελ.130-132).