Η πολιτική φιλοσοφία του Πλάτωνος

Ο Πλάτων λόγω της αριστοκρατικής του καταγωγής θεωρούσε τον εαυτό του ως προορισμένο για πολιτική δράση.Εμβαθύνοντας,όμως,στις δυνατότητες και στο νόημα της πολιτικής δράσεως διέγνωσε ότι πολιτικός δεν είναι εκείνος που κατορθώνει να κατακτήσει την πολιτική εξουσία,αλλά μόνο εκείνος που κατανοεί τι είναι ο πολιτικός βίος και πώς μπορεί να θεμελιωθεί σε σταθερές βάσεις.Η πολιτική κατάσταση στην Αθήνα δεν τον ικανοποιεί καθόλου,καθώς η πόλη έχει καταντήσει έρμαιο των δημαγωγών και πιστεύει ότι χρειάζονται ριζικά μέτρα,για να αποκατασταθεί υγιής πολιτικός βίος.Στην «Πολιτεία» λέγει ότι η πολιτική κοινότητα είναι η απαραίτητη προϋπόθεση,για να υπάρξει και να αναπτυχθεί ο άνθρωπος.Επίσης ότι η άριστη πολιτεία μπορεί να θεμελιωθεί μόνο στην δικαιοσύνη,η οποία, όμως, προϋποθέτει την ύπαρξη των τριών άλλων,κατά Πλάτωνα,αρετών ,δηλαδή της σοφίας-λογιστικόν,της ανδρείας-θυμοειδές και της σωφροσύνης-επιθυμητικόν.Πώς θα γίνουν οι άνθρωποι μέτοχοι αυτών των αρετών;Με την παιδεία,απαντά ο φιλόσοφος.Η πρώτη προϋπόθεση για την δημιουργία της αρίστης πολιτείας είναι η παιδεία.Ωστόσο ο Πλάτων διευκρινίζει ότι δεν μπορούν όλοι οι άνθρωποι να γίνουν φορείς όλων των ανωτέρω αρετών,αλλά ο βαθμός πρόσκτησης των αρετών αυτών βρίσκεται σε άμεση συνάφεια με τις φυσικές και πνευματικές καταβολές κάθε ανθρώπου.Διακρίνει τους ανθρώπους σε τρεις τάξεις:στην πρώτη είναι ανεπτυγμένο το λογιστικόν μέρος της ψυχής,στην άλλη το θυμοειδές και στην τρίτη το επιθυμητικόν.Οι τρεις αυτές τάξεις θα πρέπει να λειτουργήσουν με δικαιοσύνη,δηλαδή να αναγνωρίσει η κάθε μία τις δυνατότητές της και να αποφασίσει να αφοσιωθεί στον χώρο δράσης της,αλλά και να συνεργασθεί με τις υπόλοιπες στην ύφανση του κοινωνικού ιστού.Οι έχοντες ανεπτυγμένο το λογιστικόν θα αποτελέσουν τους φιλοσόφους και θα ασχολούνται με την επιστημονική έρευνα,ως φρονιμότεροι των άλλων και γι’αυτό θα είναι και οι άρχοντες της πόλεως.Οι έχοντες ανεπτυγμένον το θυμοειδές θα ταχθούν στην κατηγορία των φυλάκων της πόλεως και επικούρων.Οι έχοντες ανεπτυγμένο το επιθυμητικόν θα αποτελέσουν την κατηγορία των γεωργών και δημιουργών(θα είναι απαλλαγμένοι των στρατιωτικών υποχρεώσεων).Οι ανήκοντες στις τάξεις των φιλοσόφων και των φυλάκων δεν θα έχουν ούτε περιουσία ούτε οικογένεια.Γι’αυτούς τα τέκνα και οι γυναίκες θα είναι κοινά.Τις συζεύξεις ανδρών και γυναικών θα τις καθορίζουν οι άρχοντες,λαμβάνοντες μέτρα,για να αποφεύγονται οι αιμομιξίες και να προάγεται ο ευγονισμός.Τα τέκνα θα ανατρέφονται και θα εκπαιδεύονται με μέριμνα της πολιτείας,με σαφή διάκριση στην παιδαγωγική διαδικασία ανάμεσα σε φιλοσόφους και φύλακες.Οι γυναίκες θα έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους άντρες.Για την τάξη των γεωργών και δημιουργών δεν ισχύουν οι υποχρεώσεις της κοινότητας των αγαθών,των γυναικών και των τέκνων.Ο Πλάτων γνώριζε ότι το σχέδιο της αρίστης πολιτείας που πρότεινε ήταν αδύνατον να πραγματοποιηθεί υπό τις συνήθεις συνθήκες του πολιτικού βίου.Ο φιλόσοφος διακρίνεται από βαθιά περιφρόνηση προς την οικονομία ως παράγοντα συνδιαμόρφωσης της αρίστης πολιτείας.Προβαίνει στην κατάργηση της ατομικής περιουσίας,επειδή πιστεύει ότι η επίδραση που ασκεί η επιθυμία απόκτησης υλικών αγαθών διαφθείρει την ανθρώπινη ψυχή.Η κατάργηση της οικογένειας δεν σημαίνει για τον Πλάτωνα παραγνώριση της ιερότητος των οικογενειακών θεσμών.Στο γεροντικό του έργο,στους «Νόμους» ο φιλόσοφος απομακρύνεται οριστικά από την αρχική σύλληψη της αρίστης πολιτείας της «Πολιτείας» και προτείνει έναν νέο τρόπο συντάξεως της πολιτείας επί τη βάσει των υπαρχουσών κοινωνικών και πολιτειακών θεσμών.Μένει πιστός στο ελληνικό ιδεώδες της κατά μεμονωμένες πόλεις οργανώσεως της πολιτικής ζωής.Έτσι η πόλη θα πρέπει να έχει 5040 κατοίκους και να στηρίζεται κυρίως στην καλλιέργεια της γης,το εμπόριο και η χειροτεχνία θα είναι στα χέρια μόνο των μετοίκων και των δούλων,θα ασκούνται μόνο έως τον βαθμό που αυτό είναι απαραίτητο για την κάλυψη των τρεχουσών αναγκών,όλοι οι πολίτες θα έχουν το δικαίωμα της ιδιοκτησίας και της δημιουργίας ιδίας οικογένειας,η βασική μέριμνα της πολιτείας θα είναι η παιδεία των πολιτών,οι διάφορες κρατικές λειτουργίες θα καθορίζονται με λεπτομερείς νομικές διατάξεις,ενώ ακόμη θα πρέπει να λαμβάνονται νομοθετικά μέτρα για τους αθέους και να επιβάλλονται βαριές ποινές σε όσους συνιστούν θρησκευτικές εταιρίες παρά τους νόμους της πόλεως,καθώς και σε όσους ασκούν μαγικές αγυρτικές μαγγανείες.