Ο θεσμός της εφηβείας στην αρχαία Αθήνα

Πριν αποκτήσουν την ιδιότητα του πολίτη,οι νέοι Αθηναίοι περνούσαν από μια προπαρασκευαστική φάση.Αυτή άρχιζε με την εγγραφή τους,αφού συμπλήρωναν το 18ο έτος της ηλικίας τους,στο ΄΄ληξιαρχικόν γραμματείον’’ του δήμου,όπου ήταν εγγεγραμμένος ο πατέρας τους.Τότε περνούσαν από την τάξη των παίδων στην τάξη των εφήβων.Η εγγραφή ενός νέου στον οικείο κατάλογο δημοτών δεν ήταν αυτόματη:προηγουμένως έπρεπε να εξακριβωθεί,αν ήταν ελεύθερος,αν ήταν νόμιμο τέκνο Αθηναίου κι αν είχε την νόμιμη ηλικία.Η συνέλευση των δημοτών ήλεγχε την συνδρομή των προϋποθέσεων αυτών και,αν αυτά έπρεπε να ελεγχθούν για δεύτερη φορά,ο νέος έλεγχος γινόταν από την Βουλή.Αυτή η διαδικασία γινόταν μια φορά το χρόνο για όλα μαζί τα αγόρια που συμπλήρωναν την νόμιμη ηλικία μέσα στο ίδιο πολιτικό έτος.Όταν τελείωνε ο έλεγχος κατά δήμους,οι πατέρες των εφήβων συνεδρίαζαν κατά φυλές.Αυτοί,αφού ορκίζονταν,εξέλεγαν τρεις πολίτες από την φυλή τους άνω των σαράντα ετών και κατάλληλους να εκπαιδεύσουν εφήβους.Έπειτα ο Δήμος εξέλεγε με χειροτονία τον ένα απ’αυτούς τους τρεις ως ‘’σωφρονιστή’’ των εφήβων της οικείας φυλής.Με τον ίδιο τρόπο εξέλεγε,ανεξαρτήτως φυλής,έναν πολίτη ως ‘’κοσμητή’’,δηλαδή ανώτερο επόπτη της εκπαιδεύσεως και επιτηρήσεως όλων των εφήβων,δύο άλλους πολίτες ως ‘’γυμναστάς’’ και μερικούς άλλους πολίτες ως εκπαιδευτές στην χρήση διαφόρων όπλων.Το κράτος επιβαρυνόταν με την διατροφή των εφήβων και των σωφρονιστών(η ημερησία δαπάνη ανερχόταν σε 4 οβολούς για κάθε έφηβο και μια δραχμή-6 οβολούς-για κάθε σωφρονιστή.Αυτή την πληροφορία μας δίνει ο Αριστοτέλης στο ‘’Αθηναίων Πολιτεία’’).Οι νεοσύλλεκτοι οδηγούνταν πρώτα σε διάφορα ιερά.Έπειτα ανελάμβαναν την φρούρηση άλλοι της Μουνιχίας και άλλοι της Ακτής.Στο τέλους του πρώτου έτους ο Δήμος,συγκεντρωμένος στο θέατρο,παρακολουθούσε μια στρατιωτική επίδειξη των εφήβων.Έπειτα απ’αυτήν οι έφηβοι παρελάμβαναν από το κράτος δόρυ και ασπίδα και άρχιζαν την δεύτερη φάση της θητείας τους,κατά την οποία εκτελούσαν περιπολίες και φρουρούσαν σε φυλάκια.Είτε κατά την τελετή του οπλισμού τους είτε στο τέλος της θητείας οι έφηβοι ορκίζονταν(στο ιερό της Αγλαύρου,χθόνιας θεότητος,στην Ακρόπολη):«Δεν θα καταισχύνω τα όπλα τα ιερά ούτε θα εγκαταλείψω τον συστρατιώτη,όπου κι αν παραταχθώ.Θα υπερασπισθώ τα ιερά και τα όσια.Θα παραδώσω την πατρίδα στους επιγενομένους όχι μικροτέρα,αλλά μεγαλύτερη και ισχυρότερη και όσο εξαρτάται από εμένα και μαζί με όλους.Θα υπακούω στους εκάστοτε διοικούντες με φρόνηση και θα σέβομαι τους θεσμούς που ισχύουν ήδη και εκείνους που θα θεσπίσει ο λαός με φρόνηση.Και αν κανείς καταλύει τους θεσμούς ή δεν συμμορφώνεται με αυτούς,δεν θα του το επιτρέψω,αλλά θα τους υπερασπισθώ και μόνος και με όλους.Και θα τιμήσω τα πάτρια ιερά.Μάρτυρές μου θεοί:η Άγλαυρος,η Εστία,ο Ενυάλιος Άρης,η Αθηνά Αρεία,ο Ζευς,η Θαλλώ,η Αυξώ,η Ηγεμόνη,ο Ηρακλής,οι στήλες που σημειώνουν τα όρια της πατρίδος,τα στάρια,τα κριθάρια,τα αμπέλια,οι ελιές,οι συκιές».(Η Άγλαυρος,η Θαλλώ,η Αυξώ και η Ηγεμόνη ήταν θεότητες άσχετες με τον πόλεμο και την πολιτική-ο όρκος προς αυτές εξηγείται από το ότι ο όρκος είχε και κοινωνικές προεκτάσεις,άσχετες με τον πόλεμο,με σκοπό ο έφηβος να γίνει καλός πολίτης.Ηγεμόνη και Αυξώ λέγονταν δύο από τις τρεις Χάριτες,πνεύματα συνδεόμενα με την καρποφορία της γης.Θαλλώ ήταν η προσωποποίηση του καλοκαιριού.Η Άγλαυρος ήταν μία από τις κόρες του μυθικού βασιλιά των Αθηναίων Κέκροπα,που αναφερόταν ως γεννημένος μέσα από την γη με μορφή φιδιού και ως γενάρχης των Αθηναίων).