Η περιοχή της Κοζάνης στις φλόγες του Μακεδονικού Αγώνα

Στον μεγάλο αγώνα του 1904-1908 για την σωτηρία της Μακεδονίας,όπως και στην επανάσταση του 1878 για την κατάργηση της συνθήκης του Αγίου Στεφάνου,η περιοχή της Κοζάνης έχει μεγάλο μερίδιο σε προσφορές και θυσίες.Η κρισιμότητα των στιγμών επέβαλλε την ανάγκη δραστηριοποίησης και οργάνωσης.Για τον σκοπό αυτό συγκροτήθηκε το «Εθνικόν Κέντρον Αμύνης» με έδρα την Κοζάνη.
Την Επιτροπή απετέλεσαν:οι ιατροί Γεώργιος Μεταξάς και Νικόλαος Μουμουζιάς με το Γυμνασιάρχη Παναγιώτη Λιούφη,οι οποίοι μυήθηκαν από τον Ίωνα Δραγούμη το έτος 1902,κατά την επίσκεψή του στην Κοζάνη.Αυτοί ίδρυσαν αμέσως τότε την Μορφωτική Αδελφότητα «Πανδώρα» για την διάδοση της μουσικής,ώστε τα μέλη της με το πρόσχημα της ψυχαγωγίας να μπορούν να μετακινούνται σε διάφορες τουρκοκρατούμενες πόλεις,να έρχονται σε επικοινωνία με σημαίνοντα πρόσωπα και να οργανώνουν τον αγώνα κάτω από τα ανυποψίαστα βλέμματα των Τούρκων.
Με την άφιξη του Παύλου Μελά στην Κοζάνη,η Επιτροπή του Μακεδονικού Αγώνα συμπληρώθηκε και από τους:Νικόλαο Ρεπανά,ιατρο-διδάκτορα του Πανεπιστημίου Αθηνών,τον Στέργιο Παπαργυρούδη,Γραμματέα της Ιεράς Μητροπόλεως,τον Εμμανουήλ Στεργίου,έμπορο,Νικόλαο Μαλούτα,καθηγητή Θεολογίας και κατόπιν με τους:Κωνσταντίνο Δρίζη,Βασίλειο Γκίμπα κι άλλους δημογέροντες και πρόκριτους της πόλης.
Προορισμός της Επιτροπής ήταν ο εφοδιασμός των ανταρτικών Σωμάτων με ρουχισμό και οπλισμό,η ιατρική περίθαλψη των τραυματιών και ασθενών,η εξασφάλιση καταλυμάτων για τους Μακεδονομάχους,η είσπραξη συνδρομών από τους εύπορους δημότες για τη στήριξη του αγώνα και γενικώς η παροχή κάθε είδους βοήθειας και διευκόλυνσης στους αγωνιστές.
Παράλληλα η Επιτροπή αυτή ενήργησε για την οργάνωση τοπικών επιτροπών σε κάθε χωριό του Νομού με κύριο σκοπό την ενίσχυση του αγώνα,την περίθαλψη των Μακεδονομάχων,την μεταφορά όπλων,την εξεύρεση αγγελιαφόρων και οδηγών και γενικώς την καταπολέμηση της βουλγαρικής,αλλά και της ρουμανικής προπαγάνδας.
Οι Μητροπόλεις Κοζάνης,Σιάτιστας και Γρεβενών έγιναν τα επιτελικά γρφεία,απ’όπου κατευθύνονταν τα πάντα για την επίτευξη του ιερού σκοπού.Τα μοναστήρια της Ζάμπορδας και της Λαριούς υπήρξαν τα κέντρα διέλευσης των ανταρτών και της διαπεραίωσης των όπλων από την ελεύθερη Ελλάδα.Τα άλλα μοναστήρια και οι εκκλησίες του Νομού χρησίμευσαν ως καταφύγια των Μακεδονομάχων και κρύπτες όπλων και πολεμοφοδίων και η ιστορική «Πανδώρα» της Κοζάνης υπήρξε το μέσο επικοινωνίας μεταξύ των επιτροπών του αγώνα.
Κανένας δεν έμεινε αμέτοχος στην τιτάνια προσπάθεια για την σωτηρία της Μακεδονίας.Κάθε πόλη και χωριό έχει το μερίδιο της προσφοράς.Και «Φρούρια του Ελληνισμού» αποδείχτηκαν τα χωριά:Αναρράχη,Εμπόριο,Φούφας,Ολυμπιάδα,Άγιος Χριστόφορος,Μαυροπηγή,Καρδιά και Πύργοι Εορδαίας,καθώς και τα Καστανοχώρια Βοΐου,όπου η βουλγαρική προπαγάνδα επιχείρησε να κλονίσει την προσήλωση των κατοίκων στα ελληνικά-εθνικά ιδεώδη.Πολλοί κάτοικοι των χωριών αυτών σφαγιάστηκαν,άλλοι υπέστησαν διώξεις,καταπιέσεις,κατατρεγμούς και μαρτύρια.
Πολλοί είναι οι κάτοικοι του Νομού,που έλαβαν ενεργό μέρος στον αγώνα ως οπλαρχηγοί,αντάρτες,αγγελιαφόροι,πληροφοριοδότες,οδηγοί σωμάτων,μεταφορείς όπλων,τροφοδότες.Περισσότερους από 30 οπλαρχηγούς αναφέρει ο Γεώργιος Λυριτζής στο βιβλίο του «Η Εθνική Εταιρεία και η δράσις της»,οι οποίοι έδρασαν στην περιοχή από το 1870 ως το 1900.Περί τους 100 αγωνιστές αναγράφει ονομαστικά ο Γεώργιος Καράτζιας στο βιβλίο του «Άγνωστοι ήρωες της Κοζάνης εις τον Μακεδονικό Αγώνα»,άλλους 170 κατονομάζει ο Δημήτριος Γκαβανάς στο δικό του σύγγραμμα «Μακεδονικός Αγώνας» για την περίοδο 1904-1908 και 209 αναφέρει ο συγγραφέας Λάζαρος Παπαϊωάννου στην έρευνά του με τίτλο «Ο Μακεδονικός Αγώνας,στους καζάδες Σερβίων και Κοζάνης».Κι είναι πάρα πολλοί όλοι εκείνοι που κατονομάζει ο ιστορικός Αλέξανδρος Αδαμίδης στο βιβλίο του Η προσφορά της Ανασελίτσας στο Μακεδονικό Αγώνα».Πέραν όμως των οπλαρχηγών,δεν μπορεί να μην επισημανθεί η κύρια συμβολή του αμάχου πληθυσμού,γυναικών και παιδιών,γερόντων και νέων,κληρικών και λαϊκών στην επίτευξη των άξιων θαυμασμού αποτελεσμάτων των ενόπλων σωμάτων του Μακεδονικού Αγώνα.
Ο επισκέπτης σήμερα μπορεί να επισκεφθεί το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα στο Μπούρινο,έργο του «Συνδέσμου Γραμμάτων και Τεχνών του Νομού Κοζάνης»,όπου στεγάζονται κειμήλια και πλήθος αναθημάτων εις μνήμην του απελευθερωτικού αγώνα.


(Πηγή:’’Ο Νομός Κοζάνης στο χώρο και στο χρόνο.Φύση-ιστορία-παράδοση μέσα από τα εκθέματα του Ιστορικού-Λαογραφικού μουσείου Κοζάνης» από τον «Σύνδεσμο Γραμμάτων και Τεχνών Ν.Κοζάνης Κωνσταντίνου Ευαγ.Σιαμπανόπουλου».