Η αχαϊκή διχόνοια αφανίζει τον Καρατζά.

Από καιρό,σχεδόν από την έναρξη της επανάστασης του 1821,είχε δημιουργηθεί στο αχαϊκό στρατόπεδο του Ομπλού ανταγωνισμός μεταξύ των πολιτικών και των στρατιωτικών αρχηγών.Το φαινόμενο ήταν γενικό σε όλη την Ελλάδα,αλλά στην Αχαΐα εκδηλώθηκε ζωηρότερα,διότι και οι κοινωνικές τάξεις ήταν περισσότερο διαμορφωμένες και τα συμφέροντα μεγαλύτερα.Οι πρόκριτοι της Αχαΐας και της Ήλιδας προεχειρίσθησαν οι περισσότεροι αμέσως σε στρατιωτικούς αρχηγούς,κρατώντας τους πραγματικούς και έμπειρους παλιούς καπετάνιους στην θέση υποτακτικών αξιωματικών.Αλλά τα πολεμικά γεγονότα έδωσαν δύναμη στους καπετάνιους και άρχισαν οι ανταγωνισμοί.Οι Καλαβρυτινοί πρόκριτοι και κυρίως ο Χαραλάμπης προσπαθούσαν να κρατήσουν διαρκώς σε κατώτερη μοίρα τους Πετμεζαίους,πράγμα,δύσκολο,διότι επρόκειτο για ικανούς στρατιωτικούς,που διακρίθηκαν από την έναρξη του κινήματος και ο ανταγωνισμός παροξύνθηκε κατά το καλοκαίρι του 1821.Ανάλογα γίνονταν και μεταξύ των Πατρινών.Οι πρόκριτοί τους είχαν μεταβληθεί σε στρατιωτικούς,μη εξαιρουμένου ούτε του αρχιεπισκόπου Γερμανού.Είχαν εν τούτοις αρκετούς καπετάνιους,στους οποίους οφείλονταν πολλές επιτυχίες,η άμυνα και οι γύρω απ’την Πάτρα ηρωϊσμοί.Ήταν ο Παναγιώτης Καρατζάς,ο Θάνος Κουμανιώτης και τα αδέλφια του,ο Θ.Σαγιάς,ο Γεώργιος Ροδόπουλος,ο Γκολφίνος Λουπεστιάνος,ο Π.Σανταμέρης,ο Νενέκος Ζουμπανιώτης,ο Ιωάννης Προστοβίτης,ο Θ.Χαρμπίλας και ο Παναγιώτης Μοθωνιός.Από αυτούς οι φιλοδοξότεροι,οι αντιφερόμενοι προς τους άλλους και επιχειρούντες να έχουν την υπεροχή ήταν οι Κουμανιωταίοι.Οι φιλοδοξίες τους δεν ήταν αδικαιολόγητες.Προέρχονταν από οικογένεια καπεταναίων από το Κούμανι των Πατρών,από το οποίο και επονομάστηκαν.Το πραγματικό τους όνομα ήταν Χρυνθακόπουλοι.Ήταν πέντε αδέλφια,ο Θάνος,ο Κωνσταντής,ο Δημήτρης,ο Σταμάτης και ο Αγγελής,καπετάνιοι και οι πέντε.Πριν από το 1821 είχαν υπηρετήσει στα αγγλικά τάγματα των Επτανήσων ως αξιωματικοί και όταν κατά την επανάσταση ήλθαν στην Πάτρα,υπήρξαν οι γυμναστές στην σκοποβολή και στις στρατιωτικές κινήσεις των καταρτισθέντων σωμάτων.Στην Πάτρα μπήκαν με δικά τους ένοπλα σώματα από την 23η Μαρτίου και κατά την ημέρα εκείνη φονεύτηκε ένας από τους αδελφούς,ο Σταμάτης.Είχαν λοιπόν ήδη προσφέρει στον αγώνα πλην των άλλων και πολύτιμο αίμα.
Αλλά ο κοσμογονικός κρατήρας του πολέμου δημιουργεί νέες καταστάσεις και απρόοπτες προσωπικότητες.Μέσα από τις φλόγες της επανάστασης αναπήδησε ξαφνικά στην Πάτρα ένας άνθρωπος ορμητικός,επιβλητικός,θαυμαστός,που άσκησε επί του εξεγερθέντος πλήθους πολεμική γοητεία.Ο Παναγιώτης Καρατζάς.Είχε αρχίσει το στρατιωτικό του στάδιο στα Επτάνησα.Πολύ πριν από την Επανάσταση,το 1809,πολύ νέος ακόμη είχε μεταβεί στην Ζάκυνθο,αποφεύγοντας την τυραννία των Τούρκων,όπως και άλλοι Πελοποννήσιοι,και κατατάχτηκε στο 3ο τάγμα της ελληνικής λεγεώνας στον λόχο του λοχαγού Καλογήρου με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού.Το ότι τού δόθηκε τότε βαθμός αξιωματικού φανερώνει ότι τα όπλα δεν τού ήταν ξένα,όταν βρισκόταν ακόμη στην πατρίδα του,και είχε εξαιρετικά χαρίσματα.Το 1812 επέστρεψε στην Πάτρα,όπου είτε για λόγους βιοπορισμού,είτε για να βρει την ησυχία του από τους Τούρκους και να μπορέσει να ζήσει στην πατρίδα του,εργαζόταν ως υποδηματοποιός,απαράλλακτα όπως ο πρώην καπετάνιος Αναγν.Στριφτόμπολας,ο ήρωας της μάχης του Λεβιδίου,είχε αναγκασθεί να γίνει ρολογάς στην Τριπολιτσά.Το πραγματικό του όνομα ήταν Αναστασόπουλος,αλλά τού είχε δοθεί το παρεπώνυμο Καρατζάς,δηλωτικό λεβεντιάς και υπεροχής.Παρά το αναγκαστικό εκείνο ταπεινό επάγγελμα,που ασκούσε κατά τα τελευταία έτη πριν από την επανάσταση,η αξία του ήταν τόσο γνωστή και τόσο κύρος είχε έναντι του λαού,ώστε αμέσως με τα πρώτα γεγονότα στην Πάτρα εμφανίστηκε στους δρόμους της πόλης,επί κεφαλής όλων των ενόπλων Πατρινών,πρόσωπο έμπιστο του Ιωαν.Παπαδιαμαντόπουλου,με τα χρήματα του οποίου έγινε η εκεί οργάνωση.Η παλληκαριά του,η ικανότητά του ως αρχηγού και οι ηρωϊσμοί του τού έδωσαν θέση εξαιρετική μεταξύ των άλλων καπεταναίων και όταν αργότερα οι Έλληνες αναγκάστηκαν από τον Γιουσούφ να εγκαταλείψουν την Πάτρα,ο Καρατζάς είχε γίνει το φόβητρο των Τούρκων.Ο αρχιεπίσκοπος Παλαιών Πατρών Γερμανός που τον είχε τότε στις διαταγές του έχει γράψει γι’αυτόν:

«Ο Καρατζάς τους επροξένει φρίκην,επειδή όχι μόνον εις το πεδίον του πολέμου εδείκνυε την ανδρείαν του και την στρατηγικήν επιδεξιότητα,αλλά διά νυκτός εισήρχετο συνεχώς εις την πόλιν με ολίγους στρατιώτας,ήρπαζεν αιχμαλώτους και εφόνευεν εξ αυτών,εχαλούσε τους μύλους και ενί λόγω τους έβλαπτε καιρίως».
Η υπεροχή του είχε αρχίσει να ενοχλεί τους Κουμανιωταίους.Οι πρόκριτοι και ήδη πολεμικοί αρχηγοί έδειχναν την εμπιστοσύνη τους προς τον Καρατζά.Και η αντιζηλία των παλιών καπεταναίων για τα αξιώματα και την προτίμηση γέννησε τον φθόνο.Οι Κουμανιωταίοι τού εκδήλωναν την έχθρα τους,και μεταξύ άλλων τον κατηγορούσαν ότι αυτός είχε σκοτώσει τον αδελφό τους από αντιζηλία την 23η Μαρτίου κατά την είσοδο στην Πάτρα των επαναστατικών σωμάτων.Ο Σταμάτης Κουμανιώτης είχε βρεθεί χτυπημένος στα νώτα,θύμα απροσεξίας προφανώς από τους επαναστάτες που βρίσκονταν πίσω του και πυροβολούσαν.Αλλά η υποψία και η καχυποψία οργίαζαν τότε μεταξύ των Ελλήνων.
Η κατάληψη της μονής του Γηροκομείου,στους πρόποδες του Παναχαϊκού όρους,λίγω έξω από την Πάτρα,την 7η Αυγούστου,όπου ο Καρατζάς επί κεφαλής λίγων ανδρών απέκρουσε τον κατά πολύ ισχυρότερο στρατό του Γιουσούφ,που εξεστράτευσε εναντίον του με όλο το στρατό του ειδικά,για να απομακρύνει από την στρατηγική θέση του Γηροκομείου τους επαναστάτες,ήταν ένας θρίαμβος του Καρατζά.Απέκρουσε στη μαχη εκείνη το ισχυρό ιππικό του Γιουσούφ,οχυρωμένος στο χωριό Ρωμανού,αλλά και με την έγκαιρη εφόρμησή του κατά των Τούρκων που απειλούσαν τον παρακείμενο ληνό του Χουσεΐναγά,όπου ήταν ταμπουρωμένος ο Ρουμελιώτης οπλαρχηγός Θοδωράκης Γρίβας,αποτέλεσε τον κύριο παράγοντα της νίκης.Ο θρίαμβός του αυτός έκανε να αναφλογισθούν τα πάθη των αντιζηλιών,που είχαν ήδη αρχίσει.
Μετά την 7η Αυγούστου η μεταξύ του Καρατζά και των Κουμανιωταίων έχθρα έφτασε σε οξύ σημείο.Βρίσκονταν δυστυχώς στο ίδιο σώμα.Ο Καρατζάς δεν ήταν μόνο ο πραγματικός αρχηγός των όπλων της Πάτρας,αλλά και η δόξα τους.Οι Κουμανιωταίοι με ευχαρίστηση θα έβλεπαν τον αφανισμό του.Ο Καρατζάς εξ άλλου,άνθρωπος ατρόμητος και βέβαιος για την επικράτησή του,τους χλεύαζε.Οι Κουμανιωταίοι ζήτησαν από τους προκρίτους την απομάκρυνσή του σε άλλο σώμα,απειλώντας ότι θα τον σκότωναν,αλλά εκείνοι επιδιώκοντας την εκμηδένιση των Κουμανιωταίων διά της επιρροής και των επιτυχιών του Καρατζά,δεν τον απομάκρυναν.Κατά τις τελευταίες ημέρες του Αυγούστου τα πράγματα είχαν φτάσει στο απροχώρητο και ο καπετάνιος Γεώργιος Λεχωρίτης,για να οικονομήσει τα πράγματα,έπεισε τον Καρατζά να τον ακολουθήσει στο Λεχώρι και τον συμβούλεψε να λείψει λίγο καιρό από την Πάτρα.Αλλά εκείνος επέστρεψε ταχύτατα και επαναλήφτηκαν οι ίδιες αντεγκλήσεις.Το δράμα επήλθε.Την 4η Σεπτεμβρίου,ενώ ο Καρατζάς πήγαινε προς την σιδερένια πόρτα του μοναστηριού του Ομπλού,είδε τους Κουμανιωταίους σε απόσταση.Για να τους πειράξει και να τους δείξει ότι περιφρονεί τις απειλές τους,άρχισε να κοντοχορεύει με τα οπίσθια προς αυτούς και να κινείται κατά τρόπο χλευαστικό.Τότε εκείνοι έβαλαν έναν άνθρωπό τους,τον Τσαλαμηδά,και τον πυροβόλησε.Ο Καρατζάς σωριάστηκε αμέσως στη γη.Ετάφη στον περίβολο της μονής,όπου και σήμερα μπορεί κανείς να επισκεφθεί το μνήμα του.
Ο φόνος του προκάλεσε πραγματικό πένθος στο στρατόπεδο.Είχε χαθεί ο αρχηγός που ενέπνεε εμπιστοσύνη στις επιθέσεις.Η δημοτική μούσα η συγκινούμενη από τα εξαιρετικά γεγονότα,η άλλοτε θριαμβευτική και άλλοτε μοιρολογήτρα,τον απαθανάτισε με το ακόλουθο τραγούδι:

«Τρεις περδικούλες κάθουνταν στης Κούκουρης τη ράχι
Η μια τηράει τα πέλαγα κι’ η άλλη κατά την Πάτρα
Κι’ η τρίτη η καλύτερη μοιρολογάει και λέει:
Θε μου ο Καρατζάς τί γίνηκε,αυτός ο καπετάνιος;
Μάϊδε στην Πάτρα φαίνεται μάϊδε στο Σαραβάλι
Μάς είπαν πως τον σκότωσαν μεσ’του Ομπλού την πόρταν».
Ο φόνος του Καρατζά είχε διαλυτική επίδραση στο αχαϊκό στρατόπεδο.Οι αλληλοδιάδοχες αποτυχίες του Γιουσούφ,η κατάληψη του Γηροκομείου από τους Πατρινούς,και ο σχηματισμός γύρω από την πόλη στρατοπέδου με αναπτερωμένο το ηθικό και μη επιτρέποντος πλέον εξόδους των Τούρκων,έτειναν να δημιουργήσουν πραγματική πολιορκία των Πατρών.Από τις ενθουσιώδεις ημέρες του Μαρτίου,μόλις τότε είχε κατορθωθεί ευχάριστο αποτέλεσμα.Αλλά αυτό το έργο που επιτεύχθηκε έπειτα από διαρκείς προσπάθειες ολόκληρων μηνών,τόσες θυσίες και τόσους ηρωϊσμούς κατέπεσε με το θλιβερό γεγονός της 4ης Σεπτεμβρίου.Η σφαίρα που ρίχτηκε κατά του Καρατζά χτύπησε την ενότητα του ελληνικού στρατοπέδου.Οι αρχηγοί διαιρέθηκαν και οι πρόκριτοι της Πάτρας,οι περισσότεροι πληγέντες από την απώλεια του ηρωϊκού καπετάνιου,αποσύρθηκαν από το στρατόπεδο οργισμένοι.Έμειναν μόνο στο Πριναρόκαστρο ο Ζαΐμης με λίγους Καλαβρυτινούς,στο Ομπλό ο Σισίνης με τους Ηλείους και στο Σαραβάλι οι Πετμεζαίοι και οι Κουμανιωταίοι,άλλοι άθυμοι και άλλοι βαρείς από την ευθύνη του στυγερού εγκλήματος.Προς το Ρίο είχε τοποθετηθεί και κατείχε με ισχυρή δύναμη το Καστρίτσι και το Πλατάνι ο Ανδρέας Λόντος.






(Πηγή:«Η Ελληνική Επανάστασις» του Διονυσίου Κόκκινου).